![Spor Furakɛcogo]()
Yala i delila ka senkɔni dɔ tigɛli kɛ boli senfɛ wa? Walima i ye i kamankun dimi min bɛ i dimi tennis tulon kɔfɛ wa? O kɔfɛ, i ye i yɛrɛ biri kaban farikoloɲɛnajɛ furakɛli diɲɛ ma—i y’a dɔn wo, i m’a dɔn wo.
Spor furakɛli tɛ kumasen ye min bɛ fɔ kosɛbɛ farikoloɲɛnajɛlamɔgɔw furakɛli la. O ye furakɛli yɔrɔ ye min bɛ fanga sɔrɔ, min bɛ wuli tuma bɛɛ, min sinsinnen bɛ mɔgɔw dɛmɛni kan, u si hakɛ ni u ka farikoloɲɛnajɛ hakɛ bɛɛ la, u ka se ka kɛnɛya ka bɔ joginw na, ka baara kɛcogo ɲɛ, ani ka gɛlɛya nataw bali. K’a ta dɔgɔkun laban bolibagaw la ka se Olɛnpi sanubɔlaw ma, farikoloɲɛnajɛ furakɛli bɛ furaw di minnu bɛ tɛmɛ kɛrɛfɛla kan kosɛbɛ.
2. Spor furakɛli tariku n’a jiginni
Daminɛ fɔlɔw
Spor furakɛli daminɛna siwili kɔrɔw la. Gɛrɛkiw ni Romɛkaw ye farikoloɲɛnajɛ nafa faamu, wa dɔgɔtɔrɔ fɔlɔw i n’a fɔ Hippocrates ye joginw sɛgɛsɛgɛ farikoloɲɛnajɛ senfɛ.
Bi yiriwaliw
San kɛmɛ 20nan nana ni bɔnɛba ye farikoloɲɛnajɛw la minnu bɛ kɛ ni ɲɔgɔndan ye—ani ni o ye, mago tun bɛ ladonni na min y’a yɛrɛ di. Sisan, bi farikoloɲɛnajɛ furakɛli kɔnɔ, sɛgɛsɛgɛli kɛcogo kɔrɔlenw, opereli kɛcogo, farikoloɲɛnajɛ furakɛli, ani hali hakili kɛnɛya dɛmɛni, o b’a kɛ kalan ye min bɛ se ka kɛ fɛn bɛɛ ye.
3. Jɔn mago bɛ farikoloɲɛnajɛ furakɛli la?
![Spor Furakɛcogo]()
Fɛnɲɛnɛmakɛla ŋanaw
![Spor-Furakɛcogo2]()
Dɔgɔkun laban kɛlɛcɛw & Fitness kanubagaw
![Spor-Furakɛcogo3]()
Denmisɛnw ni funankɛninw
![Spor-Furakɛcogo4]()
Mɔgɔkɔrɔbaw ni mɔgɔkɔrɔbaw minnu bɛ baara kɛ
Fɛnɲɛnɛmakɛla ŋanaw
An bɛ ɲɛda minnu ye telewisɔn na, olu ye ninnu ye, nka tuma caman na, u ka ɲɛtaa bɛ lɛrɛ jatebaliya dogo farikoloɲɛnajɛ dɔgɔtɔrɔw, furakɛlikɛlaw ani degelikɛnɛw fɛ.
Dɔgɔkun laban kɛlɛcɛw & Fitness kanubagaw
K’a sɔrɔ i tɛ NBA la, o kɔrɔ tɛ ko i joginw nafa ka dɔgɔ. Spor furakɛli bɛ don o don mɔgɔw dɛmɛ u ka segin ka segin joona ani ka barika sɔrɔ.
Denmisɛnw ni funankɛninw
Ni funankɛninw ka farikoloɲɛnajɛw bɛ ka bonya ka taa a fɛ, denmisɛnw bɛ ka joginw sɔrɔ balikuw fɛ. Denmisɛnw ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli bɛ a to u kɛnɛyara lafiya la.
Mɔgɔkɔrɔbaw ni mɔgɔkɔrɔbaw minnu bɛ baara kɛ
Ka to baara la san 60 kɔfɛ wa? Spor furakɛli bɛ se k’aw dɛmɛ ka taama-taama, ka jolidɛsɛ kunbɛn, ani ka ɲɛnamaya diyabɔ k’a sɔrɔ dimi tɛ.
4. Spor furakɛli nafa jɔnjɔnw
A ka kɛnɛya teliya la
Ni labɛn ɲuman kɛra, i man kan ka sigi sigilan kan ka mɛn. Furakɛli minnu bɛ kɛ ka kɛɲɛ ni mɔgɔw sago ye, olu bɛ kɛnɛyali teliya ani ka gɛlɛyaw dɔgɔya.
Joginw kunbɛnni
Yala a tɛna fisaya an kana jogin abada fɔlɔ wa? Spor furakɛli bɛ sinsin kosɛbɛ biyomekanikini kan, lamagacogo, ani fanga degecogo la walasa ka joginw bali sani u ka kɛ.
Baara kɛcogo ɲuman ɲɛnabɔli
Wajibi tɛ i ka tɔɔrɔ walisa ka nafa sɔrɔ. Spor dɔgɔtɔrɔw bɛ se k’aw dɛmɛ ka boli teliya la, ka fɛnw kɔrɔta ka ɲɛ, ani ka aw ka danyɔrɔw gɛlɛya lafiya la.
5. Bana minnu ka teli ka furakɛ
Sɔgɔsɔgɔninjɛ ni sɔgɔsɔgɔninjɛ
Spor jogin minnu ka teli ka kɛ—aw ye miiri senkɔniw kurulen walima senkɔniw samalen.
Tendonite ni Bursitis (Tɔgɔtɔgɔnin).
Ni aw bɛ segin-ka-bɔnye kɛ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka funu bila mɔgɔ la. Spor furakɛli bɛ ninnu ɲɛnabɔ ni furakɛli ni ɲɛnamaya kɛcogo caman ye.
Kariw ni fɛnw bɔli ɲɔgɔn na
A kɛra bolokɔni karilen ye wo, a kɛra i kamankun wulilen ye wo, dɔgɔtɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw degecogo bɛ i la walasa i ka segin i ka baara la.
Baara kɛli kojugu Joginw
Bololabaarakɛla gɛnɛgɛnɛ, nakɔbaarakɛla ka kamankun, ani tenis kɔkili? Ninnu ye ko basigilenw ye minnu bɛ bɔ ka caya kojugu, ka caya kojugu.
6. Spor furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnen minnu ka kan ka dɔn
Kolotugudaw operelikɛlaw
Ni opereli ka kan ka kɛ, ninnu ye mɔgɔw ye minnu bolow ye tigitigi ani farikolo-ɲɛnajɛ dɔnniya jugu bɛ minnu na.
Farikoloɲɛnajɛ furakɛlikɛlaw
U bɛ i ka kɛnɛya ɲɛminɛ ni farikoloɲɛnajɛ laɲinitaw ye ani taamacogo bolodalenw ye.
Farikoloɲɛnajɛ degebagaw
Foro la walima kiritigɛso la, olu de ye joginw jaabi fɔlɔw ye — wa u bɛ dɛmɛ don ka degeliw labɛn minnu bɛ u bali.
Spor hakilila-dɔnbagaw
Hakili gɛlɛya nafa ka bon i n’a fɔ farikolo fanga. O dɔnnikɛlaw bɛ farikoloɲɛnajɛlamɔgɔw dɛmɛ u ka se sɔrɔ degun, siran ani degun kan.
7. Sɛgɛsɛgɛli baarakɛminɛnw farikoloɲɛnajɛ furakɛli la
Jaa sɛgɛsɛgɛliw (MRI, X-Ray, Ultrason) .
Olu bɛ dɛmɛ ka fɛn min bɛ kɛ ɲɛda jukɔrɔ, o dɔn kosɛbɛ—a kɛra sɔgɔsɔgɔninjɛ tigɛlen ye wo, walima kunsigi karilen ye wo.
Lamaga-lamagali Sɛgɛsɛgɛli
Wideyo baarakɛminɛn minnu bɛ se ka kɛ ni fɛɛrɛ kɔrɔw ye, olu bɛ se ka lamagacogo juguw dɔn minnu bɛ na ni jogin ye, ka dɛmɛ don k’u latilen sani u ka kɛ gɛlɛyaw ye.
8. Furakɛliw ni furakɛlicogo
RICE Fɛɛrɛ
Lafiɲɛbɔ, Glasi, Degun, Kɔrɔta—o ye sanu sariya ye hali bi joginda jugu caman na.
Farikoloɲɛnajɛ furakɛli
O yɔrɔ de la kɛnɛya bɛ kɛ wale ye. Ka i senw kɔrɔta, ka barika don a la, ani ka mɔgɔw lajɛ, olu bɛɛ ye labɛn dɔ ye.
Opereli kɛcogo minnu bɛ kɛ
Ni ladonni kɔrɔlen tɛ se ka kɛ, opereli minnu tɛ fɛn caman kɛ, olu bɛ se ka o ko ɲɛnabɔ ni kɛnɛya waati surunyalen ye.
Furakɛcogo min bɛ mɔgɔ lasegin a cogo kɔrɔ la (PRP, Cellules stemles) .
Fɛɛrɛ kura minnu bɛ kɛ, olu bɛ ka farikolo dɛmɛ a ka kɛnɛya—kɛrɛnkɛrɛnnenya la kolotugudaw ni senkɔniw joginw na.
9. Balo ɲuman ni jidɛsɛ jɔyɔrɔ
Fueling Baarakɛcogo
Dumuni ye sɛnɛfɛnw ye. Ni witaminiw, farikolojɔli dumuniw ani tulumafɛnw hakɛ bɛnnen don, o bɛ se ka i ka farikoloɲɛnajɛ kɛ walima k’a tiɲɛ.
Funu ɲɛnabɔli
Dumuni minnu bɛ funu kɛlɛ i n’a fɔ sɛmɛ, kurkuma, ani jiribuluw, olu bɛ dimi dɔgɔya ani ka kɛnɛya sabati.
10. Spor furakɛli ni hakili kɛnɛya
Joginw kunbɛnni
Joginw bɛ se ka kɛ hakili la. Hakiliɲagami, dusukasi ani jɔrɔnanko ka ca, nka u bɛ se ka furakɛ.
Baarakɛcogo Jɔrɔnanko
Farikolo barikama tɛ fosi ye ni hakili sigilen tɛ. Spor hakililabaarakɛlaw bɛ farikoloɲɛnajɛlamɔgɔw dɛmɛ u ka baara kɛ ni degun ye.
11. Bana kunbɛnni ka fisa ni furakɛli ye
Degeliw minnu bɛ kɛ ka kɔn kɛnɛya sabatili ɲɛ
Farikolo ni kolotugudaw barika bonya sani joginni ka kɛ wa? O ye hakilitigiya ye.
Kalan bolodalenw minnu bɛ kɛ ka kɛɲɛ ni mɔgɔw sago ye
Farikolo fila si tɛ kelen ye. Porogaramu minnu bɛ kɛ ka kɛɲɛ ni mɔgɔw sago ye, olu b’i to i ka lafiya ani ka barika sɔrɔ.
12. Fɛnɲɛnɛmako bɛ ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli cogoya
Wearables ani Trackers (Sɔrɔfɛnw ni Trackers).
Smartwatches ni fitness apps bɛ ka dɔgɔtɔrɔw ni banabagatɔw bɛɛ dɛmɛ ka ɲɛtaa kɔlɔsi waati yɛrɛ la.
Telekɛnɛya ni Ladilikanw Virtuel
Jogin min bɛ sɔrɔ lafiɲɛbɔ waati la? Jɔrɔnanko si tɛ yen. Wideyo weleli kɛli ni farikoloɲɛnajɛ dɔgɔtɔrɔ ye, o bɛ se ka dɛmɛ sɔrɔ joona.
13. Musow ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli la
![Musow ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli la]()
Joginw minnu bɛ kɛ cɛya ni musoya la
ACL ɲɛjibɔ, degun karilenw, ani kolotugudaw jogin dɔw bɛ musow minɛ cogo wɛrɛ la—spor furakɛli bɛ ladamu ka kɛɲɛ ni o ye.
Lasigidenw ka baara kɛli Foro kɔnɔ
Muso caman bɛ ka don o baara in na, ka hakilina suguya caman di ani ka ladonni jogo ɲɛ ka taa a fɛ jamana fan bɛɛ la.
14. Denmisɛnw ni funankɛninw ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli
Bonya-yɔrɔ Joginw
Kolo denmisɛnninw bɛ ka yiriwa hali bi, o b’a to u bɛ se ka tiɲɛ cogo kɛrɛnkɛrɛnnenw na.
Kɛnɛya delinankow yiriwali
Ni aw ye degeliw ni aw senw kɔrɔtacogo ɲumanw don aw la joona, o bɛ aw dɛmɛ ka aw yɛrɛ tanga ɲɛnamaya bɛɛ kɔnɔ kow ma.
15. Mɔgɔkɔrɔbaw ka farikoloɲɛnajɛ furakɛli
Ka to baara la ni si hakɛ ye
Farikoloɲɛnajɛ bɛ dɛmɛ don ka balansi, kolo gɛlɛya ani hakili ka ɲɛ. Spor fura bɛ a to a ka jugu.
Joli Lakanali
Ni jolidɛsɛ ye mɔgɔ minɛ, fɛɛrɛ caman bɛ yen hali bi walasa ka taa dimi tɛ min na—k’a sɔrɔ i ma pan ka taa opereli la.
16. Miiriyajugu minnu bɛ farikoloɲɛnajɛ furakɛli kan
'A bɛ kɛ farikoloɲɛnajɛla dɔrɔn de kama'
Nkalon. Mɔgɔ o mɔgɔ bɛ taa yɔrɔ wɛrɛ la, o tigi bɛ se ka nafa sɔrɔ—k’a ta biro baarakɛlaw la minnu kɔdimi bɛ u la, ka taa a bila lakɔlibilabagaw la minnu bɛ gɔlf ta.
'I mago bɛ opereli la tuma bɛɛ'
Ayi. Tiɲɛ na, jogin fanba bɛ furakɛ ni kɔrɔlen ye. Opereli ye fɛɛrɛ laban ye.
17. Spor furakɛlikɛla ɲuman sugandicogo
Sɛbɛn minnu ka kan ka ɲini
Board certification, sport fellowship kalan, ani i ka bana dɔnniya ye fɛnba ye.
Ɲininkali minnu ka kan ka kɛ sani i ka taa bɔ u ye
Aw kɛrɛnkɛrɛnnen don furakɛli jumɛnw na?
Yala aw bɛ baara kɛ ni mɔgɔw ye minnu bɛ ne ka farikoloɲɛnajɛ hakɛ la wa?
Yala ne mago bɛ farikoloɲɛnajɛ furakɛli la walima ja lajɛ wa?
18. Kuncɛli: I ka farikoloɲɛnajɛla minɛ i kɔnɔ
Spor furakɛli tɛ farikoloɲɛnajɛla dɔrɔn ta ye—a bɛ kɛ mɔgɔ o mɔgɔ ye min b’a fɛ ka lamaga ka ɲɛ, ka ɲɛnamaya kɛ dimi tɛ min na, ani ka to baara la. I mana dege i ka 5K fɔlɔ la wo, walima i mana i denkɛw nɔfɛ kɔfɛla la, i ka kan ni ladonni ye min b’i dɛmɛ ka baara kɛ i ka seko bɛɛ la.
O la, siɲɛ wɛrɛ n’i ye farikoloɲɛnajɛ furakɛli daɲɛ mɛn , i kana a jate fɛn ye min bɛ mɔgɔ ɲɛnama walima min tɛ se ka sɔrɔ. Aw k’a miiri ko o ye dɛmɛ sira ye aw yɛrɛ ye min bɛ baara kɛ kosɛbɛ, min bɛ se kosɛbɛ, ani min bɛ se ka muɲu kosɛbɛ.
O bɛɛ kɔfɛ— wajibi tɛ i ka kɛ pro ye walasa k’i farikolo minɛ i n’a fɔ mɔgɔ kelen.
