ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން ޓެކްނިކް

ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރޭގައި އަންސްޓޭބަލް އަދި ޑިސްޕްލޭސްޑް ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަށް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަކީ އަދިވެސް އެންމެ ރަނގަޅު ފަރުވާއެކެވެ. ސާޖިކަލް ފަރުވާގެ އަމާޒަކީ ޓިބިއާގެ ދިގުމިނާއި އެލައިންމަންޓާއި އެނބުރުން އަލުން ހޯދައި، ފްރެކްޗާ ޝިފާ ހޯދުމެވެ. އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ގެ ފައިދާތަކަކީ ސާޖިކަލް ޓްރޮމާ އެންމެ ކުޑަވުމާއި، ފްރެކްޗަރ އަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދޭ މިންވަރު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ރައްކާތެރިވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިން އެކަށީގެންވާ ބަޔޯމެކޭނިކަލް ފްރެކްޗަރ ސްޓެބިލިޓީ ލިބި، ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް މޮބިލައިޒޭޝަންގެ ކުރީކޮޅު ލޯޑް ޝެއަރިންގ ޑިވައިސްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ޑިޒައިން އާއި ރިޑަކްޝަން ޓެކްނިކްސް އަށް ލިބިފައިވާ ކުރިއެރުންތަކުގެ ސަބަބުން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގެ އިންޑިކޭޝަންތައް ފުޅާވެ، ޕްރޮކްސިމަލް ޓިބިއާ އާއި ލޯއަރ މީޑިއަލް ތިންވަނަ ފްރެކްޗަރސް ހިމެނެއެވެ.

މިއަދާ ހަމައަށްވެސް ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސް ކްލޯޒްޑް ރިޑަކްޝަން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަކީ ޓްރޮމާ އޯތޮޕެޑިކް ސާޖަން އަށް އާންމުކޮށް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ވެއެވެ. ޑިސްޕްލޭސްޑް ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗާސް އަށް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގެ މަގުބޫލުކަން ލިބުނު ނަމަވެސް، މިއީ އަދިވެސް ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި އަދި އެތައް ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ. ސާޖިކަލް ޓެކްނިކްސް ދަނީ ކުރިއަރަމުންނެވެ. މި ލިޔުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސްގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގައި މިހާރު ހުރި ކޮންސެޕްޓްތައް ބަޔާންކުރުމާއި، މިދާއިރާއިން ފަހުގެ ކުރިއެރުންތައް ޚުލާޞާކުރުމެވެ.

一 އެވެ. ފުރަތަމަ އެސެސްމަންޓާއި އިންސްޕެކްޝަން ހެދުން

ޒުވާން ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ހަކަތަ ބޮޑު އަނިޔާތަކެއްގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، އެޑްވާންސްޑް ޓްރޯމާ ލައިފް ސަޕޯޓް (އޭޓީއެލްއެސް) ގައިޑްލައިންތަކާ އެއްގޮތަށް ބަލިމީހުން އެސޯސިއޭޓެޑް ޓްރޮމާ އަށް އިވެލުއޭޓް ކުރަން ޖެހެއެވެ. ވަށައިގެންވާ ހަންގަނޑާއި މަޑު ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ އަނިޔާތައް ކަމަށްވާ ފްރެކްޗަރ ބްލިސްޓަރސް، ހަންގަނޑު ގިރައިގެން ދިއުން، އަނދާ ހުލިވުން، އެކިމޯސިސް ނުވަތަ ހަންގަނޑު މަތިވުން ފަދަ ކަންކަން އިވެލުއޭޓްކުރުން؛ ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ތަންތަން ހުޅުވިފައިވޭތޯ ސާފުކޮށް، އަދި އެކަން އޮތްނަމަ ޓެޓަނަސް އާއި އެންޓިބަޔޮޓިކްސް އިން ފަރުވާ ދިނުން؛ އަދި ފުރިހަމަ ނިއުރޯވަސްކިއުލަރ ތަހުލީލެއް ހެދުމާއި މަތީގައިވާ ކަންކަން ލިޔެކިޔުން. އޮސްޓިއޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ދިމާވާ މިންވަރު ވަޒަންކޮށް، މި ބަލިމީހުންގެ ކްލިނިކަލް ތަހުލީލުތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް ހެދުން.

ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިބިއަލް ޓިއުބަރޮސިޓީ ފްރެކްޗަރ އަށް ފަހު އޮސްޓިއޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު %11.5 އާއި ހަމައަށް އަރާފާނެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޒުވާން ބަލިމީހުންގެ ގްރޫޕްތަކަށް އޮސްޓިއޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެއެވެ. އޮސްޓިއޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ޑައިގްނޯސް ކުރަންވާނީ ކްލިނިކަލް ހޯދުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން އޮސްޓިއޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް އަކީ ކްލިނިކަލް ޑައިގްނޯސިސްއެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމާއި ކްލިނިކަލް ތަހުލީލުގެ ފުރިހަމަ ލިޔެކިޔުންތައް ހެދުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މަޔޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓްގެ ތެރޭގައިވާ ޕްރެޝަރ ވަޒަންކުރެވޭނީ ސްޕެޝަލިޓީ އިމްތިޙާނަށް ކޮމްޕްލިމެންޓަރީ އެގްޒެމިނޭޝަން މެތޯޑެއްގެ ގޮތުގައި ޕްރެޝަރ ނިޑަލް (ފޮޓޯ 1) ގެ އެހީގައެވެ.

ފޮޓޯ 1. އިންޓަރއޮސިއަސް ސެޕްޓަމްގައި ޕްރެޝަރ ނިޑަލްގެ އެހީގައި ޕްރެޝަރ ވަޒަންކުރުން

އިތުބާރު ހުރި ޑޭޓާ ހޯދުމަށްޓަކައި އިންޓްރާފޭޝަލް ޕްރެޝަރުތައް މިންކުރަންވާނީ ހަތަރު މަޔޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓުގައި އަދި ކޮންމެ މަޔޯފޭޝަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓެއްގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ތަންތަނުގައެވެ. ލިޓަރޭޗަރގައި ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ޕްރެޝަރ ޑިފެރެންސް 30 އެމްއެމްއެޗްޖީ އަށް ވުރެ ދަށް (ޑައިސްޓޯލިކް ޕްރެޝަރ މައިންސް ފެޝިއަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ޕްރެޝަރ) އަކީ ފެޝިއަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް އެއް ކަމަށް ދައްކައެވެ. އާންމުކޮށް ސާޖަރީގެ ތެރޭގައި ޑައިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ދަށްވާއިރު، ޑިފެރެންޝަލް ޕްރެޝަރު ހިސާބުކުރާއިރު ޕްރީއޮޕަރޭޝަން ޑައިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރަށް ރިއާޔަތްކުރަން ޖެހެއެވެ.

ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިންޓްރާފޭޝަލް ޕްރެޝަރ މޮނިޓަރިންގ އަކީ %94 ގެ ނާޒުކުކަމާއި %98 ގެ ސްޕެސިފިކްޓީއެއް ލިބިފައިވާ އެކިއުޓް ފެޝިއަލް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންތެރި ވަސީލަތެކެވެ. ނަމަވެސް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ފަނާކުރަނިވި ނަތީޖާތަކަށް ބަލާއިރު، ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ދެނެގަތުމަކީ ކްލިނިކަލް ހޯދުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ބަލިމީހާއަށް އަނިޔާވާ ވަގުތު ނުވަތަ ކްލިނިކަލް ޑޭޓާ ޕޮއިންޓްތައް ސާފުނުވާ ފަދަ ޚާއްޞަ ހާލަތްތަކުގައި އިންޓަރސިއަސް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ޕްރެޝަރ މީޓަރިންގ ބޭނުންކުރަންވާނެއެވެ.

އިމޭޖިންގ އިވެލުއޭޝަންގައި ސްޓޭންޑަރޑް އޯތޯޕެންޓޮމޮގްރާމްތަކާއި އަނިޔާވެފައިވާ ޓިބިއާގެ ލެޓަރަލް ވިއުސް އަދި ޖެހިގެން ހުންނަ ކަކުލާއި ފައިގެ ހުޅުތަކުގެ ރޭޑިއޯގްރާފްތައް ހިމަނަންވާނެ ކަމަށާއި، މިކަން އިތުރަށް އިވެލުއޭޓް ކުރަނީ ކޮމްޕިއުޓަރ ޓޮމޮގްރަފީ (ސީޓީ) ބޭނުންކޮށްގެން ކަމަށެވެ. ހަމައެފަދައިން ޓިބިއަލް ޕްލެޓޫއާ ހަމައަށް ދިގުވެފައިވާ ފްރެކްޗަރ ލައިންތަކާއި އެއާ ގުޅުންހުރި ނޮންކޮންޓިގިއުއަސް ފައިގެ ކަކުލުގެ އަނިޔާތައް ސިފަކުރުމަށްޓަކައި ފައިގެ ކަކުލުގެ ސީޓީ ސްކޭން ހެދުން މުހިންމެވެ

二 އެވެ. ކްލިނިކަލް ވަޅުގަނޑުތަކެވެ

ޓިބިއާގެ ތިރީ މެދު ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ފަޅައިގެން ގޮސް ފައިގެ ކަކުލުގައި ފަޅައިގެން ދިއުމުގެ އިންސައްތަ ގިނަ ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެ އެވެ. އާންމު ސީޓީ ސްކޭންތައް ބޭނުންކޮށްގެން %43 ޓިބިއާގެ މެދުތެރެއާއި ތިރީ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ފަޅައިގެން ދިއުމާއެކު ފައިގެ ކަކުލުގައި ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ ތަންތަނަށް ސާޖިކަލް ފަރުވާ ބޭނުންވެއެވެ. އެންމެ އާންމު ވައްތަރެއްގެ ފްރެކްޗަރ އަކީ ކުޑަކޮށް ނުވަތަ ޑިސްޕްލޭސް ނުކޮށް ޕޮސްޓިރިއަރ އެންކްލް ފްރެކްޗަރ އާއި ގުޅިފައިވާ ޑިސްޓަލް ޓިބިއާގެ ތިރީ މެދު ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ސްޕައިރަލް ފްރެކްޗަރ ވުމެވެ ( ފޮޓޯ 2 ). އެއާ ގުޅުންހުރި ފައިގެ ކަކުލުގެ ފަޅައިގެންދިއުމުގެ ކުޑަ ޑިސްޕްލޭސްމަންޓެއްގެ ސަބަބުން ސާދާ ފައިގެ ކަކުލުގެ ރޭޑިއޯގްރާފްތަކުން ފެންނަނީ އެންމެ %45 އަނިޔާއެވެ. އެހެންކަމުން ތިރީ މެދު ޓިބިއާ ފްރެކްޗަރ އެއް ހުންނަ ވަގުތުތަކުގައި ފައިގެ ކަކުލުގެ ރޫޓިން ސީޓީ ސްކޭން ހެދުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލަން ޖެހެއެވެ ( ފޮޓޯ 3 ).

ފޮޓޯ 2.އޭއެފް ކަނާތު ޓިބިއާގެ ތިރީ މެދު ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ސްޕައިރަލް ފްރެކްޗަރ (A, B) ޕްރީއޮޕަރޭޓިވް ރޭޑިއޯގްރާފްތަކުން ފެންނަނީ ފައިގެ ކަކުލުގެ އާދައިގެ (C) އެވެ. އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވް ސީ-އާމް ފްލޫރޮސްކޯޕީ އިން ފެންނަނީ ޕޮސްޓިރިއަރ އެންކްލް ނޮންޑިސްޕްލޭސްޑް ފްރެކްޗަރ (D) ސާޖިކަލް ފިކްސޭޝަން (EF) އަށް ފަހު ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ރޭޑިއޯގްރާފްތަކުން ޓިބިއަލް އަދި އެންކްލް ފްރެކްޗަރސް އޮމާންކަމާއެކު ރަނގަޅުވާކަން ފެނެއެވެ

ފޮޓޯ 3. އޭއެފް ކަނާތު ޓިބިއާ (އޭބީ) ގެ މެދުތެރެއާއި ތިރީ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ސްޕައިރަލް ފްރެކްޗަރ ޕްރީއޮޕަރޭޝަން ރޭޑިއޯގްރާފްސް؛ (ސީޑީ) ޕްރީއޮޕަރޭޓިވް ސީޓީ ސްކޭންތަކުން ފެންނަނީ ނޮންޑިސްޕްލޭސްޑް ޕޮސްޓިރިއަރ މެލިއޯލާ ފްރެކްޗަރ؛ (އީއެފް) އިން ފެންނަނީ ޓިބިއާ އާއި މެލިއޯލާ ފްރެކްޗަރ އަށް އެއްވެސް ހާދިސާއެއް ނުހިނގާ ރަނގަޅުވުމެވެ

三 އެވެ. ސާޖިކަލް މެތެޑްސް

01. ޓިބިއަލް ނީޑްލް އެންޓްރީ ޕޮއިންޓް

ޞައްޙަ އެންޓްރީ ޕޮއިންޓެއް ޤާއިމުކުރުމަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެއް ކަމަށާއި، ލިޓަރޭޗަރގައިވާ ގިނަ ދިރާސާތަކުން ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސްގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް އޯޑިއަލް އެންޓްރީ ޕޮއިންޓްގެ އެނަޓޮމިކަލް ލޮކޭޝަންގެ މުހިންމު މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވެއެވެ. މި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އައިޑިއަލް ޕިނިންގ ޕޮއިންޓް ހުންނަނީ ޓިބިއަލް ޕްލެޓޫގެ ކުރިމަތީ މާރޖިންގައި އަދި ހަމަ ލެޓަރަލް ޓިބިއަލް ސްޕަރ އާއި ހަމަ މީޑިއަލް ގައެވެ. އަދި ޖެހިޖެހިގެން ހުންނަ ޖޮއިންޓް ސްޓްރަކްޗަރތަކަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ 22.9 އެމްއެމް ± 8.9 އެމްއެމް ފުޅާމިނުގެ ސޭފްޓީ ޒޯނެއް ވެސް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ. ސަގާފީ ގޮތުން ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަށް ފެށޭ ހިސާބު ޤާއިމުކޮށްފައިވަނީ އިންފްރާޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް މެދުވެރިކޮށެވެ.

ސެމީ އެކްސްޓެންޝަން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ފަހުގެ ކަށީގެ ލިޓަރޭޗަރގައި ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވާއިރު، ޓޯނެޓާ އާއި ކޮލިންސް ލަފާދެއްވަނީ ސެމީ އެކްސްޓެންޝަން ޕޮޒިޝަންގައި ނިޔަފަތި އެތެރެއަށް ފިކްސް ކުރުމަށް މީޑިއަލް ޕެރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް ބޭނުންކުރުމަށެވެ އަދި ސެމީ އެކްސްޓެންޝަން ޕޮޒިޝަންގައި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ވެސް ރަނގަޅުވެއެވެ. ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް ބޭނުންކުރުމާއި ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަންގައި ޕެޓެލޯފެމޯރަލް ޖޮއިންޓް މެދުވެރިކޮށް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް އިންސަރޓް ކުރުމަށް ލަފާދެއެވެ.

މި ޕްރޮސީޖަރ ކުރިއަށް ގެންދަނީ ކަކުލު ހުޅު ގާތްގަނޑަކަށް 15-20 ޑިގްރީއަށް ފަޅާލައިގެން، އަދި ޕެޓެލާގެ މަތީގައި ގާތްގަނޑަކަށް އެއް އިނގިލީގެ ފުޅާމިނާއި ދެ އިނގިލީގެ ފުޅާމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 3 ސެންޓިމީޓަރުގެ ލޮންޖިޓިއުޑިނަލް އިންސިޝަނެއް ހަދައިގެންނެވެ. ކުއަޑްރިސެޕްސް ޓެންޑަން ލޮންޖިޓިއުޑިނަލް ގޮތަކަށް ބަހާލައިގެން ޕެޓެލޯފެމޯރަލް ޖޮއިންޓަށް ބްލަންޓް ޑިސެކްޝަން ކުރެވެއެވެ. ޕެޓެލޯފެމޯރަލް ޖޮއިންޓް ތެރެއިން ބްލަންޓް ސޮކެޓެއް ޖަހައިގެން ޕްރޮކްސިމަލް އެންޓިރިއަރ ޓިބިއަލް ކޮޓަކްސް އާއި އާޓިކިއުލަރ ސަރފޭސް ގުޅޭ ހިސާބުގައި އެންޓްރީ ޕޮއިންޓެއް އުފައްދައެވެ ( ފޮޓޯ 4 ).

ފޮޓޯ 4. ab އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވް ފޮޓޯތަކުގައި (އ) ކުއަޑްރިސެޕްސް ޓެންޑަން ފަޅައިގެން ގޮސް ޕެޓެލޯފެމޯރަލް ޖޮއިންޓް މެދުވެރިކޮށް ޓްރޮކާރ ޓިބިއަލް އެންޓްރީ ޕޮއިންޓަށް ވައްދައިގެން؛ (ބ) އެންޓްރީ ޕޮއިންޓްގެ އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވް ލެޓަރަލް ވިއު

ސީ-އާމް ގައިޑްލައިންގެ ދަށުން ސްޓާޓިންގ ނިޑަލް ޕޮއިންޓް ކަނޑައެޅުމަށް 3.2 އެމްއެމް ޑްރިލް ބިޓެއް ބޭނުންކުރެއެވެ. އެންޓްރީ އަދި އެގްޒިޓް ޕޮއިންޓްތައް ފައިން ޓިއުން ކުރުމަށް ލޯވަޅު އަޅާފައިވާ ސޮކެޓެއް ވެސް ހުރެ އެވެ. ރީމިންގ އާއި ޓިބިއަލް ނެއިލް އިންސަރޝަން ހިމެނޭ ގޮތަށް ބާކީ ހުރި ސާޖިކަލް ޕްރޮސީޖަރތައް ކުރަނީ ސޮކެޓް މެދުވެރިކޮށެވެ.

ލިބިދާނެ ފައިދާތައް: ސެމީ އެކްސްޓެންޑްޑް ލެގް ޕޮޒިޝަން އިން ފްރެކްޗަރ ރީޕޮޒިޝަން ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ، ​​ޚާއްޞަކޮށް ޓިބިއާގެ އާދައިގެ ޕްރޮކްސިމަލް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި އަދި ކުރިއަށް ކޮޅަށް ހުންނަ ފްރެކްޗަރތަކުގައި. , ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަން އިން ކުއަޑްރިސެޕްސް މަސްގަނޑުގައި ހުންނަ ޓެންޝަން ނައްތާލައި، ފްރެކްޗަރ ރީޕޮޒިޝަން ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. , ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަން ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗަކީ ވެސް ސަގާފީ އިންފްރާޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗަށް ބަދަލަކަށް ވެދާނެއެވެ (ފޮޓޯ 5).

ފޮޓޯ 5. ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަނެއްގައި ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް އަށް އިންޑިކޭޝަނެއްގެ ގޮތުގައި އިންފްރާޕެޓެލަރ ރީޖަންގައި ސޮފްޓް ޓިޝޫ އިންޖަރީ ދައްކާ އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވް ފޮޓޯ.

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަންގައި ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗަކީ ރައްކާތެރި އަދި ފައިދާހުރި ސާޖިކަލް ޓެކްނިކެކެވެ. ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ގެ ފައިދާއާއި ގެއްލުން އިތުރަށް ތަހުގީގުކުރުމަށާއި މި އުކުޅާ ގުޅުންހުރި ދިގުމުއްދަތުގެ ނަތީޖާތައް ވަޒަންކުރުމަށް ކުރިއަށް އޮތް ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް ބޭނުންވެއެވެ.

02. ޓެކްނޮލޮޖީ ރީސެޓްކުރުން

ހަމައެކަނި ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބެހެއްޓުމުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ފަޅައިގެން ދިއުން ކުޑަވެގެން ނުދެއެވެ؛ މުޅި ރީމިންގ ޕްރޮސެސް އާއި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބެހެއްޓުމުގެ ތެރޭގައި ރަނގަޅަށް ފްރެކްޗަރ ރިޑަކްޝަން ބެލެހެއްޓުމަށް ޖެހެއެވެ. ހަމައެކަނި މެނުއަލް ޓްރެކްޝަން ބޭނުންކުރުމުން އަބަދުވެސް ފްރެކްޗަރގެ އެނަޓޮމިކް ރިޑަކްޝަން އަމިއްލައަށް ނުލިބިދާނެއެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަޔާންކުރާނީ ކްލޯޒްޑް، މިނިމަލީ އިންވޭސިވް، އަދި އޯޕަން ރިޑަކްޝަން މެނިއުވަރސް އެވެ.

-ކްލޯޒްޑް ރީސެޓް ޓެކްނިކް ޓިޕްސް

ކްލޯޒްޑް ރިޑަކްޝަން މެނިއުވަރސް ފުރިހަމަ ކުރެވޭނީ އިންވާޝަން/އެކްސްވަރޝަން އެންގްލްސްގެ އިތުރުން މީޑިއަލް/ލެޓަރަލް ޓްރާންސްލެޝަން ރަނގަޅުކުރާ އެފް ޝޭޕްޑް ރޭޑިއޯގްރަފިކަލީ ޓްރާންސްމިސިބަލް ރިޑަކްޝަން ޑިވައިސްއެއް ކަމަށްވާ އެފް-ފްރެކްޗަރ ރިޑަކްޝަން ފަދަ ރިޑަކްޝަން ޓޫލަކުންނެވެ ( ފޮޓޯ 6 ).

6. ސާޖަރީގައި ނަންގަނެވިފައިވާ އެފް ޝޭޕްޑް ފްރެކްޗަރ ރިޑޫސަރ

ނަމަވެސް މި ޑިވައިސްގެ ސަބަބުން މަޑު ޓިޝޫތަކަށް ބޮޑު ސްޓްރެސްއެއް ލިބިދާނެ ކަމަށާއި، މި ރީސެޓް ޑިވައިސް ގިނަ ދުވަހު ބޭނުންކުރުމުން ދުރުހެލިވާން ޖެހެއެވެ. ސްޕައިރަލް އަދި އޮބްލިކް ފްރެކްޗަރސް ގައި ވާ ފަދައިން ރިޑަކްޝަން ފޯސެޕްސް ވެސް ހަމުގެ ތެރެއިން ބަހައްޓާލެވިދާނެއެވެ. މި ޓޫލްތައް ކުދިކުދި އިންސިޝަންތަކުގެ ތެރެއިން ސޮފްޓް ޓިޝޫ ފްރެންޑްލީ ގޮތަކަށް އުނގުޅިދާނެއެވެ ( ފޮޓޯ 7 ).

ފޮޓޯ 7. ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރ އެއް ރީސެޓް ކުރުމަށް ޕަރކިއުޓަނިއަސް ކްލެމްޕިންގ

ކްލެމްޕްގެ ބާވަތާއި ސާޖިކަލް އިންސިޝަން ހުންނަ ތަން ހޮވަންވާނީ ކްލެމްޕް ބެހެއްޓުމުން މަޑު ޓިޝޫތަކަށް ދިގުމުއްދަތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން އެންމެ ކުޑަކުރުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީއެއްގެ މައްޗަށެވެ (ފޮޓޯ 8).

8. ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރ ރީސެޓް ކުރުމަށް ޕޮއިންޓްޑް ރީޕޮޒިޝަން ފޯސެޕްސް

ރިޓްރެކްޓަރަކީ ވެސް ޓިބިއާގެ ދިގުމިން އަލުން ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ އާންމު އެއް ރީސެޓް ޓޫލް އެވެ. އާންމުކޮށް މިއީ މެދުތެރެއާއި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބަހައްޓަން ޖެހޭ ތަނާއި ދުރުގައި ބަހައްޓާ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. ޕްރޮކްސިމަލް ބްލޮކިންގ ސްކްރޫ ޕޮޒިޝަން ނަކަލު ކުރުމަށް ޕްރޮކްސިމަލް ޓްރެކްޝަން ޕިން ބެހެއްޓިދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ވަދެއްޖެނަމަ ފަސޭހައިން ފްރެކްޗަރ ކުޑަކުރެވޭނެ ގޮތެކެވެ.

ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި އެނަޓޮމިކް ރިޑަކްޝަން ހޯދުމަށް އަދިވެސް ކްލޯޒްޑް އަދި މިނިމަލީ އިންވޭސިވް ރިޑަކްޝަން ޓެކްނިކްސް ފުދޭވަރެއް ނުވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ވަށައިގެންވާ މަޑު ޓިޝޫތައް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމާއެކު އިންސިޝަނަލް ރިޑަކްޝަން ޓެކްނިކްސް އަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. އޯޕަން ރިޑަކްޝަން ޓެކްނިކްސްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ގެއްލުންތަކުގެ ތެރޭގައި އިތުރު ސާޖިކަލް ޓްރޯމާ ހިމެނޭއިރު، މިއީ ސާޖިކަލް ސައިޓް އިންފެކްޝަން ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެދާނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ފްރެކްޗަރ ސައިޓަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދޭ މިންވަރު އިތުރަށް ސްޓްރިޕް ކުރުމަކީ ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ފްރެކްޗަރ ނޮންޔޫނިއަން ގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެދާނެ ކަމެކެވެ.

-އިންސިޝަން އަދި ރީޕޮޒިޝަން ކުރުމަށް ޓެކްނިކަލް ސްކިލްސް ލިބިފައިވުން

އިންސިޝަނަލް ރިޑަކްޝަން މެނިއުވަރސް އިން ހުއްދަ ކުރެވެނީ ހަމައެކަނި ސާޖިކަލް ރިޑަކްޝަން ފޯސެޕްސް ރަނގަޅު މަގާމެއްގައި ބަހައްޓައިގެން ނޫން ކަމަށާއި، އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ޕްރޮސީޖަރސް ގައި ފްރެކްޗަރ ރިޑަކްޝަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ފްރެކްޗަރ ސައިޓްގައި ކުދި ނުވަތަ ކުދިކުދި ސްޕްލިންޓް ޖަހައިގެންނެވެ.

ޕްލޭޓްތައް ޕްރޮކްސިމަލް އަދި ޑިސްޓަލް ފްރެކްޗަރ ފްރެގްމެންޓްތަކުގައި މޮނޮކޯޓިކަލް ސްކްރޫ ބޭނުންކޮށްގެން ރައްކާތެރިކުރެއެވެ. ސްޕްލިންޓް ރީމްކޮށް ޓިބިއާގައި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބެހެއްޓުމުގެ މުޅި ޕްރޮސެސްގައި ހިފެހެއްޓިފައި ހުރެއެވެ. އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބެހެއްޓުމަށްފަހު، ފިކްސްޑް ސްޓްރަކްޗަރގެ ސްޓެބިލިޓީ އިތުރުކުރުމަށްޓަކައި ޕްލޭޓް ނަގައި ނުވަތަ އޭގެ ތަނުގައި ބާއްވާފައި ބެހެއްޓިއެވެ (ފޮޓޯ 9). ޕްލޭޓް ޖައްސާފައި ބެހެއްޓުމުން ސިންގަލް ކޯޓިކަލް ސްކްރޫ އާއި ޑަބަލް ކޯޓިކަލް ސްކްރޫ ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ. އެއީ ގަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ފްރެކްޗަރ ރިޑަކްޝަން ހޯދުމަށްޓަކައި ޓިބިއަލް ސްޓެމްގެ އޯޕަން ސާޖަރީއެއް ބޭނުންވާ ޚިޔާރުކުރެވޭ ހާލަތްތަކުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ.

ފޮޓޯ 9. އޯޕަން ޓިބިއާ ފްރެކްޗަރ އާއި އެކު ސީރިއަސް ކޮމިނިއުޝަން އަދި ކަށީގެ ޑިފެކްޓް، ފްރެކްޗަރ ކުޑަކުރުމަށްފަހު ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ކޮޅުގައި ކުޑަ ސްޕްލިންޓެއް ޖަހައިގެން ސިންގަލް ކޯޓިކަލް ފިކްސޭޝަން އަދި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަނަށްފަހު ސްޕްލިންޓް ނައްތާލުމެވެ

ބްލޮކް ކުރާ ނިޔަފަތިގެ ބޭނުމަކީ މެޓަފިޒިއަލް ސަރަހައްދުގައި ހުންނަ މެޑަލަރީ ކެވިޓީ ހަނިކުރުމެވެ. ބްލޮކިންގ ނިޔަފަތިތައް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި ބެހެއްޓުމުގެ ކުރިން ކުރު އާޓިކިއުލަރ ފްރެގްމެންޓްގެ ތެރޭގައި އަދި ޑިފޯމިޓީގެ ކޮންކެވް ފަރާތުގައި ބަހައްޓައެވެ. މިސާލަކަށް ޓިބިއާގެ ޕްރޮކްސިމަލް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ފަޅައިގެން ދިއުމުގެ އާދައިގެ ޑިފޯމިޓީ ސިފަވަނީ ވެލްގަސް އާއި ފޯވާޑް އެންގްލޭޝަން އެވެ. ވެލްގަސް ޑިފޯމިޓީ އިސްލާހު ކުރުމަށްޓަކައި ޕްރޮކްސިމަލް ފްރެކްޗަރ ފްރެގްމެންޓްގެ ލެޓަރަލް ބައި (އެބަހީ، ޑިފޯމިޓީގެ ކޮންކެވް ސައިޑް) އަށް އެންޓިރޯޕޮސްޓިރިއަރ ޑިރެކްޝަންގައި ލޮކިންގ ސްކްރޫއެއް ޖައްސާލެވިދާނެއެވެ. އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނިޔަފަތި މީޑިއަލް ފަރާތުން ގައިޑް ކުރެވޭތީ، ވެލްގަސް ހުއްޓުވައެވެ. ހަމައެފަދައިން، ޕްރޮކްސިމަލް ބްލޮކްގެ ފަހަތު ބައި (އެބަހީ، ޑިފޯމިޓީގެ ކޮންކެވް ސައިޑް) ގެ މީޑިއަލް އިން ލެޓަރަލް އަށް ލޮކިންގ ސްކްރޫއެއް ބަހައްޓައިގެން އެންގްލޭޝަން ޑިފޯމިޓީ އިން އަރައިގަނެވޭނެއެވެ (ފޮޓޯ 10).

ފޮޓޯ 10. ބްލޮކިންގ ނިޔަފަތިތައް ބެހެއްޓުމުން ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރ އަށް އެހީތެރިވެދީ ރީސެޓް ކުރުން

-މެޑަލަރީ އެކްސްޕެންޝަން

ފްރެކްޗަރ ރީޕޮޒިޝަން ނިންމުމަށްފަހު މެޑަލަރީ ރީމިންގ ހޮވައިގެން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް އިންސަރޝަން އަށް ކަށި ތައްޔާރުކުރެއެވެ. ބޯޅަ ނިމޭ ގައިޑްވަޔަރ ޓިބިއަލް މެރޯ ކެވިޓީ އާއި ފްރެކްޗަރ ސައިޓް ތެރެއިން ވައްދައި، ރީމިންގ ޑްރިލް ބޯޅަ ނިމޭ ގައިޑްވަޔަރ ގެ މައްޗަށް ފޮނުވާލައެވެ. ބޯޅަ ނިމުނު ގައިޑްވައިރުގެ މަޤާމު ސީ-އާމް ފްލޫރޮސްކޯޕީގެ ދަށުން ފައިގެ ކަކުލުގެ ޖޮއިންޓްގެ ފެންވަރުގައި ހުރިކަން ކަށަވަރުވެ، އެންޓިރޯޕޮސްޓިރިއަރ އަދި ލެޓަރަލް ވިއުސްގައި ވެސް ގައިޑްވަޔަރ ރަނގަޅަށް މަރުކަޒުވެފައި ހުއްޓެވެ (ފޮޓޯ 11).

ފޮޓޯ 11. އިން ފެންނަނީ ފްރަންޓަލް އަދި ލެޓަރަލް ޕޮޒިޝަންތަކުގައި ސީ-އާމް ފްލޫރޮސްކޯޕީ އިން މެޑަލަރީ ކެވިޓީގައި ގައިޑްވަޔަރ ހުންނަ މަޤާމެވެ

އެކްސްޕެންޑެޑް މެޑަލް އާއި ނޮން އެކްސްޕެންޑެޑް މެޑަލާގެ މައްސަލައާ މެދު ވަނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފަ އެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އުތުރު އެމެރިކާގެ ގިނަ ސާޖަން ނޮން އެކްސްޕެންޑެޑް އަށް ވުރެ ޓިބިއާގެ އެކްސްޕެންޑެޑް މެޑަލަރީ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނޭއިލިންގ އަށް އިސްކަންދެއެވެ. ނަމަވެސް އެކްސްޕެންޑެޑް އަދި ނޮން އެކްސްޕެންޑެޑް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސްޓޭންޑަރޑް ޓެކްނިކްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، މި ދެ ގޮތަކުންވެސް ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ލިބިދާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

-ލޮކިންގ ސްކްރޫ ބެހެއްޓުން

ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސްގައި އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ ބޭނުންކުރުމަކީ ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ގެ އިންޑިކޭޝަންތައް މެޓަފިސިސް ހިމެނޭ މާ ޕްރޮކްސިމަލް އަދި ޑިސްޓަލް ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަށް ދިގުކޮށްދިނުމަށް ކުރާ ކަމެކެވެ. މެޓަފިޒިއަލް ރީޖަން ހިމެނޭ ފްރެކްޗަރތަކުގައި، އެކްސިއަލް އެލައިންމަންޓް ބެލެހެއްޓުމުގައި އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތައް މުހިންމުވެގެން ދިޔައެވެ.

ތިން ޕްރޮކްސިމަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫއިން ސްޓެބިލިޓީ ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެ، އެންގްލް ސްޓެބިލައިޒްޑް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތަކުން އާންމު އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތަކަށްވުރެ ބޮޑު ސްޓެބިލިޓީއެއް ލިބިދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ މަދު އަދަދެއްގެ އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތަކުން އެއް ސްޓްރަކްޗަރަލް ސްޓެބިލިޓީއެއް ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. ޓިބިއާގެ އެތެރޭގައި ފިކްސް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫގެ އަދަދާއި ކޮންފިގްރޭޝަންގެ ކްލިނިކަލް ޑޭޓާ އަދިވެސް ލިމިޓް ވެއެވެ.

ޕްރޮކްސިމަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތައް ބެހެއްޓުމަކީ އާންމުކޮށް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ސްޕައިކް ގައި ޖަހާފައިވާ ސްކޯޕެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރާ ކަމެކެވެ. ޑިސްޓަލް އިންޓަލޮކިންގ ސްކްރޫތައް ޖައްސާފައިވަނީ ފްލޫރޮސްކޯޕިކް ގައިޑެންސްގެ ދަށުން ފްރީހެންޑް އިންނެވެ. ޑިސްޓަލް ޓިބިއަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ ޖައްސަން އިލެކްޓްރޯމެގްނެޓިކް ކޮމްޕިއުޓަރ އެސިސްޓެޑް ގައިޑެންސް ސިސްޓަމެއް ބޭނުން ކުރުމަށް ލަފާދެއެވެ (ފޮޓޯ 12). މި އުކުޅަކީ ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތައް ރޭޑިއޭޝަން ފްރީކޮށް ޖައްސައިދިނުމުގެ ހުއްދަ ލިބޭ އުކުޅެކެވެ.

ފޮޓޯ 12.އޭބީ ސީ-އާމް ޕާސްޕެކްޓިވް މެދުވެރިކޮށް ސްކްރޫތައް ލޮކްކުރުން؛ އިލެކްޓްރޯމެގްނެޓިކް ކޮމްޕިއުޓަރ އެސިސްޓެޑް ލޮކިންގ މެދުވެރިކޮށް ސީޑީ ލޮކިންގ ސްކްރޫސް

ޕްރޮކްސިމަލް އަދި ޑިސްޓަލް އިންޓަލޮކިންގ ސްކްރޫ ބެހެއްޓުމަކީ ރައްކާތެރި ސާޖިކަލް ޕްރޮސީޖަރެއް ކަމަށާއި އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ ޖައްސަން ޖެހޭނީ ސީދާ އަދި މަޑު ޓިޝޫ ފްރެންޑްލީ ގޮތަކަށެވެ.

އެނަޓޮމިކް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕްރޮކްސިމަލް މީޑިއަލް އިން ލެޓަރަލް އޮބްލިކް އިންޓަލޮކިން ސްކްރޫ ޖަހާއިރު އަދިވެސް ޕެރޮނިއަލް ނާރވް ޕަލްސީ ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އެބައޮތެވެ. މި ނުރައްކާ އެންމެ ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ސާޖަން ވިސްނަންވާނީ ސީ-އާމް ގައިޑްލައިންގެ ދަށުން، ސީ-އާމްގެ ފްލޫރޮސްކޯޕިކް އެންގްލް ޑްރިލް ބިޓްގެ ޕްލޭން އަށް ޕަރޕެންޑިކިއުލަރ ކޮށް، ސްކްރޫތަކަށް ޑްރިލް ކުރުމަށެވެ. ޑިސްޓަލް ޓިބިއާގެ ކޮޓަކްސް އަށް ޑްރިލް ވަދެގެން ދިއުމަކީ ޓެކްޓައިލް ފީޑްބެކް އިން ދެނެގަންނަން އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެދާނެ ކަމަށާއި، ފައިބަލަރ ހެޑް ކައިރިވުމުން ޓެކްޓައިލް އިމްޕްރެޝަން އޮއްބާލައި، ހަގީގަތުގައި ފައިބަލަރ ހެޑް ވަދެފައިވާ އިރު 'ކަށީގައި' ހުރި ކަމުގެ އިހުސާސް ސާޖަން އަށް ލިބިދާނެ ކަމަށެވެ. ސްކްރޫ ދިގުމިން ކަނޑައަޅަންވާނީ ހަމައެކަނި ގްރެޖުއޭޓް ޑްރިލް އިން ނޫން ކަމަށާއި އެކަށީގެންވާ ޑެޕްތް ގޭޖް މީސަރމަންޓްތަކުން ވެސް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. 60 އެމްއެމް އަށް ވުރެ ބޮޑު އެއްވެސް ޑްރިލް ނުވަތަ ސްކްރޫ ދިގުމިން ވަޒަންކުރުމުން ޕޮސްޓިރޯލެޓަރަލް ޕްރޮޓްރޫޝަން އަށް ޝައްކު އުފެދި، އާންމު ޕެރޮނިއަލް ނާރު އަނިޔާ ލިބުމުގެ ނުރައްކާ އޮވެދާނެ އެވެ.

ޑިސްޓަލް އެންޓިރިއަރ އަދި ޕޮސްޓިރިއަރ އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތައް ބަހައްޓާފައިވަނީ އެންޓިރޯލެޓަރަލް ނިއުރޯވަސްކިއުލަރ ބަންޑަލް، ޓިބިއަލިސް އެންޓިރިއަރ ޓެންޑަން، އަދި އެކްސްޓެންސަރ ޑިޖިޓޯރަމް ލޮންގަސް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ސަމާލުކަންދީގެންނެވެ. އާންމުކޮށް ޕަރކިއުޓަނިއަސް ސްކްރޫ ބެހެއްޓުމަކީ ރައްކާތެރި ކަމެއް ނަމަވެސް، ވަށައިގެންވާ މަޑު ޓިޝޫ ސްޓްރަކްޗަރތަކަށް ހުރި ނުރައްކާތެރިކަން ސާޖަން އަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެއެވެ. ގިނަ ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަށް ޕްރޮކްސިމަލް ދެ ސްކްރޫ އަދި ދެ ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ އެކަށީގެންވާ ސްޓެބިލިޓީއެއް ލިބެއެވެ. މި ސްޓްރަކްޗަރގެ ސްޓެބިލިޓީ އިތުރުކުރުމަށްޓަކައި އެކި ޕްލޭންތަކުގައި އިތުރު އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތައް ބެހެއްޓުމުން ޕްރޮކްސިމަލް އަދި ޑިސްޓަލް ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސް އަށް ފައިދާ ލިބިދާނެއެވެ (ފޮޓޯ 13).

ފޮޓޯ 13. ޑިސްޓަލް ދެ އަދި ތިން ޕްރޮކްސިމަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ އިން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިން ފަރުވާ ދީފައިވާ ޓިބިއާގެ ގިނަ ފަޅައިގެންދިއުންތައް، އޭގެ ފަހުން ކުރާ އެކްސްރޭތަކުން ފްރެކްޗަރ ރަނގަޅުވެފައިވާކަން ހާމަވެއެވެ.

-ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން

ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫތަކާއެކު ޒަމާނީ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ޑިޒައިންތަކުން ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ކުރުމުގެ އިންޑިކޭޝަންތައް ފުޅާކޮށް، މެޓަފިޒިއަލް ރީޖަން ހިމެނޭ ޕްރޮކްސިމަލް އަދި ޑިސްޓަލް ފްރެކްޗަރސް ހިމެނެއެވެ.

މި ދިރާސާގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ތަފާތު ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ ކޮންފިގްރޭޝަންސް (މީޑިއަލް އިން ލެޓަރަލް އަށް 2 ސްކްރޫ އާއި އެކަކު އަނެކަކަށް ޕަރޕެންޑިކިއުލަރކޮށް ބަހައްޓާފައިވާ 2 ސްކްރޫ އަދި ޖުމްލަ 3 ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ އާއި އެންމެ 1 ޑިސްޓަލް އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ) އެވެ. ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން އަދި ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން ހެދި ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ލޮސްޓް ރީސެޓްގެ ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން ނުހިމެނޭ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން ހެދި ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ޖުމްލަ %13 ބަލިމީހުންގެ ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ލޮސް އޮފް ރީސެޓް ފެނިފައިވާއިރު، ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން ނުހިމެނޭ ޓިބިއަލް ނެއިލް ފިކްސޭޝަން ހެދި ބަލިމީހުންގެ %4 މީހުންނާ އަޅާބަލާއިރު.

ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އާއި ފައިބައުލަރ ފިކްސޭޝަން އާއި ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގެ ފައިދާ އަޅާކިޔާ އަނެއް ޓްރައިއަލްގައި ޓިބިއަލް ނެއިލިންގ އާއި ގުޅިގެން ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން ދީގެން ފަރުވާ ދިން ބަލިމީހުންގެ ރޮޓޭޝަނަލް އަދި އިންވާޝަން/އިވަރޝަން އެލައިންމަންޓް ރަނގަޅުވެފައިވެއެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން ނިންމާ ގޮތުގައި އެޑްޖަންކްޓިވް ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން އިން އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަށް ފަހު ޑިސްޓަލް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ޓިބިއާ ފްރެކްޗަރސް ގައި ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރ ރިޑަކްޝަން ހާސިލްކޮށް ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. ނަމަވެސް ޓްރޮމާޓައިޒްޑް ޓިޝޫގެ ސަރަހައްދުގައި އިތުރު އިންސިޝަންތަކުން ޒަޚަމްތަކުގެ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ މައްސަލަ އަދިވެސް އެބައޮތެވެ. އެހެންކަމުން އެސިސްޓެޑް ފައިބަލަރ ފިކްސޭޝަން ބޭނުންކުރުމުގައި ސަމާލުވުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ލަފާދެމެވެ.

03. ނަތީޖާ

ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ފިކްސޭޝަން ކުރުމުން ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ލިބިދާނެއެވެ. ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނޭއިލިންގ އިން ޝިފާ ލިބޭ މިންވަރު އެކި ދިރާސާތަކުން ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ. ޒަމާނީ އިމްޕްލާންޓްތަކާއި އެކަށީގެންވާ ސާޖިކަލް ޓެކްނިކްސް ބޭނުންކުރުމުން ޝިފާ ލިބޭ މިންވަރު %90 އަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަށް ފަހު ރަނގަޅު ނުވި ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗާސްގެ ޝިފާ ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެފައިވަނީ ދެވަނަ ފަހަރަށް އެކްސްޕެންޑް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް އިން އިންޓަރނަލް ފިކްސޭޝަން އަށް ފަހު އެވެ.

ސާޖަރީއަށްފަހު އެއް އަހަރު ފަހުން ނަތީޖާ ވަޒަންކުރުމުން %44 އާއި ހަމައަށް ބަލިމީހުންނަށް އަނިޔާވި ތިރީ ފަރާތުގައި ފަންކްޝަނަލް ލިމިޓެޝަންސް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނުއިރު، ސާޖަރީއަށްފަހު އެއް އަހަރު ފަހުން %47 އާއި ހަމައަށް މަސައްކަތާ ގުޅުންހުރި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ރިޕޯޓްކުރުން ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިން ފަރުވާ ހޯދާ ބަލިމީހުންގެ ދިގު މުއްދަތުގައި ވެސް ބޮޑެތި ފަންކްޝަނަލް ލިމިޓެޝަންތައް ހުރެއެވެ. މިކަންކަމަށް ސާޖަން ހޭލުންތެރިވެ، އެގޮތަށް ބަލިމީހުންނަށް ނަސޭހަތް ދޭން ޖެހޭނެ!

四. ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް

01. ޕްރީ ޕެޓެލަރ ޕޭން

އެންޓިރިއަރ ޕެޓެލޯފެމޯރަލް ޕޭން އަކީ ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަން އަށް ފަހު ދިމާވާ އާންމު ކޮމްޕްލިކޭޝަނެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ފަހު ގާތްގަނޑަކަށް %47 ބަލިމީހުންނަށް ޕްރީޕެޓެލަރ ޕޭން ޖެހިދާނެ ކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބު ފުރިހަމައަށް ނޭނގެއެވެ. އިންޓްރާ އާޓިކިއުލަރ ސްޓްރަކްޗަރތަކަށް ޓްރޮމެޓިކް އަދި މެޑިކަލް އިންޖަރީ، ސެފެނަސް ނާރުގެ އިންފްރާޕެޓެލަރ ބްރާންޗަށް އަނިޔާ، ރިހުން ގުޅުންހުރި ނިއުރޯމަސްކިއުލަރ ރިފްލެކްސްތައް ދަމަހައްޓައި ސެކަންޑަރީ އުނަގަނޑުގެ މަސްތައް ބަލިކަށިވުން، ފެޓް ޕެޑް ފައިބްރޯސިސް ވުމުން އިމްޕިންގމަންޓް، ރިއެކްޓިވް ޕެޓެލަރ ޓެންޑޮނައިޓިސް، އިންޓްރާމެޑަލަރީން ބެންޑިންގ ސްޓްރޭން ހިމެނިދާނެއެވެ ޓިބިއާގެ ޕްރޮކްސިމަލް ބައިގެ މައްޗަށް ނިޔަފަތި ޖަހައި، ނިޔަފަތީގެ ޕްރޮކްސިމަލް ކޮޅު ނިކުމެފައި ހުރުން.

އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ފަހު ޕްރީޕެޓެލަރ ޕޭންގެ ސަބަބު ދިރާސާ ކުރިއިރު، ޓްރާންސްޕެޓެލަރ ޓެންޑަން އެޕްރޯޗް އާއި ޕެރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް އަޅާކިޔުނެވެ. ޓްރާންސްޕެޓެލަރ ޓެންޑަން އެޕްރޯޗް އަކީ އޮޕަރޭޝަނަށްފަހު ކަކުލުގައި ރިއްސުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޕްރޮސްޕެކްޓިވް ރެންޑަމް ކްލިނިކަލް ޑޭޓާއިން ޓްރާންސްޕެޓެލަރ ޓެންޑަން އެޕްރޯޗާއި ޕެރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗް އާއި މާބޮޑު ތަފާތެއް ނުފެނެއެވެ.

ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ފަހު ޕްރީޕެޓެލަރ ރިހުން ހައްލުކުރުމަށް އިންޓަރނަލް ފިކްސޭޝަން ސެލެކްޓިވް ރިމޫވަލްގެ ފައިދާ ޔަގީން ނުވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ލަފާދެނީ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ޓިބިއަލް ނިޔަފަތި ނައްތާލުމަށް ވިސްނާއިރު، ނިޔަފަތި ޕްރޮޓްރޫޝަން ނުވަތަ ޕްރޮޓްރޫޑިންގ އިންޓަރލޮކިންގ ސްކްރޫ ފަދަ މެކޭނިކަލް އެޓިއޮލޮޖީއެއް ދެނެގަނެވޭނަމައެވެ. ނަމަވެސް އަލާމާތްތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ރިމޫވަލްގެ ފައިދާއާ މެދު އަދިވެސް ސުވާލު އުފެދެ އެވެ.

ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ޕްރީޕެޓެލަރ ޕޭންއާ ބެހޭގޮތުން، ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަންގައި ޕެޓެލާގައި ޓިބިއަލް ނެއިލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގެ ފުރަތަމަ ކްލިނިކަލް ދިރާސާގައި ރިހުން އުފެދޭ ސަބަބު ސާފުކޮށް ދައްކާފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗްގައި އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލް ފިކްސޭޝަންގެ ސަބަބުން ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ޕްރީޕެޓެލަރ ޕޭން އަށް ކުރާ އަސަރު ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ދިގުމުއްދަތުގެ ފޮލޯއަޕް އާއި އެކު ބޮޑެތި ކްލިނިކަލް ދިރާސާތައް ކުރުން މުހިންމެވެ.

02.ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް އެލައިންމަންޓް ދަށްވުން

ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަށް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިން ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ޕޯސްޓް ޓްރޮމެޓިކް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އަކީ އަދިވެސް ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. ބަޔޯމެކޭނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިބިއަލް މެލަލައިންމަންޓްގެ ސަބަބުން ޖެހިގެން ހުންނަ ފައިގެ ކަކުލާއި ކަކުލުގެ ހުޅުތަކުގައި ކޮންޓެކްޓް ޕްރެޝަރަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެ އެވެ.

ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރ އަށް ފަހު ދިގުމުއްދަތުގެ ކްލިނިކަލް އަދި އިމޭޖިންގ އައުޓްކަމްސް އިވެލުއޭޓް ކުރާ ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ޓިބިއަލް މެލަލައިންމަންޓްގެ ސެކިއުލާތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ފުށުއަރާ ޑޭޓާތަކެއް ލިބިފައިވާއިރު، މިހާތަނަށް ސާފު ނިންމުމެއް ނެތެވެ.

ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނޭލިންގ އަށް ފަހު ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް މެލަލައިންމަންޓްގެ ރިޕޯޓްތައް އަދިވެސް މަދުއިރު، މަދު އަދަދެއްގެ ކޭސްތައް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ. ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް މެލްރޮޓޭޝަން އަކީ ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ ގައި އާންމު މައްސަލައަކަށް ވާއިރު، ޓިބިއަލް ރޮޓޭޝަން އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވް އެސެސްމަންޓް ހެދުމަކީ އަދިވެސް ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް ޓިބިއަލް ރޮޓޭޝަން އިންޓްރާއޮޕަރޭޓިވްކޮށް ކަނޑައެޅުމަށް ގޯލްޑް ސްޓޭންޑަރޑެއްގެ ގޮތުގައި ކްލިނިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ނުވަތަ އިމޭޖިންގ މެތޯޑެއް ގާއިމްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، އެތެރޭގެ ރޮޓޭޝަން ޑިފޯމިޓީތަކަށްވުރެ އެކްސްޓަރނަލް ރޮޓޭޝަން ޑިފޯމިޓީސް ގިނައިން ފެންނަ ކަމަށް ފެނެއެވެ. ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް މެލްރޮޓޭޝަން ވަޒަންކުރުމަށް ކްލިނިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހެދުމަކީ ޞައްޙަ ނޫން ކަމެއް ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާއިރު، ސީޓީ އެސެސްމަންޓާ ގުޅުން ކުޑަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ޓިބިއާގެ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިން ފަރުވާ ލިބޭ ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް ގައި މެލަލައިންމަންޓަކީ ދިގުމުއްދަތަކަށް ދިމާވާ މައްސަލައެކެވެ. މެލަލައިންމަންޓާއި ކްލިނިކަލް އަދި އިމޭޖިންގ އައުޓްކަމްސް އާއި އޮންނަ ގުޅުމާ ގުޅޭ ޑޭޓާ ފުށުއަރާ ނަމަވެސް، މި ވެރިއޭބަލް ކޮންޓްރޯލްކޮށް އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދުމަށްޓަކައި ފްރެކްޗަރސްގެ އެނަޓޮމިކް އެލައިންމަންޓް ހޯދުމަށް ސާޖަން މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ލަފާކުރަމެވެ.

五 އެވެ. ނިންމުން

ޑިސްޕްލޭސްޑް ޓިބިއަލް ސްޓެމް ފްރެކްޗަރސް އަށް ސްޓޭޓިކް ލޮކިންގ އެކްސްޕެންޑެޑް މެޑަލަރީ އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަކީ އަދިވެސް ސްޓޭންޑަރޑް ޓްރީޓްމަންޓެވެ. ރަނގަޅު އެންޓްރީ ޕޮއިންޓަކީ ސާޖިކަލް ޕްރޮސީޖަރުގެ ވަރަށް މުހިންމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުން. ސެމީ އެކްސްޓެންޑް ޕޮޒިޝަންގައި ސުޕްރަޕެޓެލަރ އެޕްރޯޗަކީ ރައްކާތެރި އަދި ފައިދާހުރި ޕްރޮސީޖަރެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭއިރު، ކުރިއަށް އޮތް ދިރާސާތަކުގައި މި ޕްރޮސީޖަރުގެ ނުރައްކަލާއި ފައިދާ އިތުރަށް ވަޒަންކުރަންޖެހެއެވެ. އެޓެންޑިންގ ސާޖަން އަކީ ޒަމާނީ ރީޕޮޒިޝަނިންގ ޓެކްނިކްސް އަށް އަހުލުވެރި މީހަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އެނަޓޮމިކް ފްރެކްޗަރ އެލައިންމަންޓް ކްލޯޒްޑް އެޕްރޯޗެއްގެ ތެރެއިން ހާސިލް ނުކުރެވޭނަމަ އިންސިޝަނަލް ރިޑަކްޝަން ޓެކްނިކްސް އަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. %90 އަށްވުރެ މަތީގެ ރަނގަޅު ޝިފާ ރޭޓް ހޯދޭނީ އެކްސްޕެންޑްޑް އަދި ނޮން އެކްސްޕެންޑެޑް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އިންނެވެ. ރަނގަޅު ޝިފާ ރޭޓްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ބަލިމީހުންގެ ކިބައިގައި އަދިވެސް ދިގުމުއްދަތުގެ ފަންކްޝަނަލް ލިމިޓެޝަންތައް ހުރެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޓިބިއަލް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލިންގ އަށް ފަހު ޕްރީޕެޓެލަރ ޕޭން އަކީ އާންމު ޝަކުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުން. މީގެ އިތުރުން އިންޓަރނަލް ޓިބިއަލް ފިކްސޭޝަނަށްފަހު މެލްރޮޓޭޝަން އަކީ އަދިވެސް އާންމު މައްސަލައެކެވެ.

ރިފަރެންސްތައް

1.ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ އިންވެސްޓިގޭޓަރސް އިން ރީމްޑް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނެއިލްސް ޕްރޮސްޕެކްޓިވްލީ އިވެލުއޭޓް ކުރުމަށް ދިރާސާކުރުން. ބަންޑާރީ އެމް، ގުޔަޓް ޖީ، ޓޯނެޓާ ޕީ، III، ޝެމިޗް އީއެޗް، ސްވިއޮންޓްކޯވްސްކީ އެމް، އެޓް އަލް. ޓިބިއަލް ޝަފްޓް ފްރެކްޗަރސްގެ ރީމްޑް އަދި އަންރީމްޑް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނޭއިލިންގ ގެ ރެންޑަމް ޓްރައިއަލް. ޖޭ ބޯން ޖޮއިންޓް ސަރޖް އެމް. 2008؛90:2567–2578. doi: 10.2106/ޖޭބީޖޭއެސް.ޖީ.01694.

2.މެކްކުއީން އެމްއެމް، ޑަކްވޯރތް އޭޑީ، އައިޓްކެން އެސްއޭ، ޝަރްމާ އާރ، ކޯޓް-ބްރައުން ސީއެމް. ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރ އަށް ފަހު ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރާ ކަންތައްތައް. ޖޭ އޮރތޮޕް ޓްރޮމާ އެވެ. 2015. [ޕްރިންޓް ކުރުމުގެ ކުރިން އީޕަބް].

3.ޕާކް އެސް، އަހްން ޖޭ، ގީ އޭއޯ، ކުންޓްޒް އެފް، އެސްޓަރހައި ޖޭއެލް. ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސް ގައި ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް. ޖޭ އޮރތޮޕް ޓްރޮމާ އެވެ. 2009؛23:514–518. ޑޮއި: 10.1097/ބީއޯޓީ.0ބީ013އީ3181އޭ2815އޭ.

4.މެކްކުއީން އެމް.އެމް، ކޯޓް-ބްރައުން ސީ.އެމް. ޓިބިއަލް ފްރެކްޗަރސް ގައި ކޮމްޕާރޓްމަންޓް މޮނިޓަރިންގ. ޑިކޮމްޕްރެޝަން އަށް ޕްރެޝަރ ތްރެޝްހޯލްޑް. ޖޭ ބޯން ޖޮއިންޓް ސަރޖް (ބީއާރު) 1996؛78:99–104.

5.މެކްކުއީން އެމްއެމް، ޑަކްވޯރތް އޭޑީ، އައިޓްކެން އެސްއޭ، ކޯޓް-ބްރައުން ސީއެމް. އެކިއުޓް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް އަށް ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ޕްރެޝަރ މޮނިޓަރިންގ ގެ ނާޒުކުކަމާއި ޚާއްޞަކަން ލަފާކުރެވޭ މިންވަރު. ޖޭ ބޯން ޖޮއިންޓް ސަރޖް އެމް. 2013؛95:673–677. doi: 10.2106/ޖޭބީޖޭއެސް.ކޭ.01731.

6.ވައިޓްސައިޑްސް ޓީއީ، ޖޫނިއަރ، ހެނީ ޓީސީ، މޮރިމޯޓޯ ކޭ، ހަރާޑާ އެޗް. ކްލިން އޮރތޮޕް އެވެ. 1975؛113:43–51. ޑޮއި: 10.1097/00003086-197511000-00007.

7.ކަކަރ އެސް، ފިރޫޒާބާދީ އާރ، މެކްކީން ޖޭ، ޓޯރނެޓާ ޕީ، 3 ވަނަ ޑައިސްޓޮލިކް ބްލަޑް ޕްރެޝަރ އިން އެނެސްތެޝިއާގެ ދަށުން ޓިބިއާ ފްރެކްޗަރސް ހުންނަ ބަލިމީހުން: ކޮމްޕާރޓްމަންޓް ސިންޑްރޯމް ޑައިގްނޯސް ކުރުމަށް ކުރާ އަސަރުތައް. ޖޭ އޮރތޮޕް ޓްރޮމާ އެވެ. 2007؛21:99–103. ޑޮއި: 10.1097/ބީއޯޓީ.0ބީ013އީ318032ސީ4އެފް4.

8.ޕަރނެލް ޖީޖޭ، ގްލާސް އީއާރް، އޮލްޓްމަން ޑީޓީ، ސިއުލީ އާރްއެލް، މާފްލީ އެމްޓީ، އޮލްޓްމަން ޖީޓީ. ނޮންކޮންޓިގިއުސް މެލިއޯލާ ފްރެކްޗަރސް ވަޒަންކުރުމަށް ޑިސްޓަލް ތިންވަނަ ޓިބިއަލް ޝަފްޓް ފްރެކްޗަރސް އިވެލުއޭޓްކުރާ ކޮމްޕިއުޓަރ ޓޮމޮގްރަފީ ޕްރޮޓޮކޯލެއްގެ ނަތީޖާ. ޖޭ ޓްރޮމާ އެވެ. 2011؛71:163–168. ޑޮއި: 10.1097/ޓީއޭ.0ބީ013އީ3181އެޑްބީ88އެފް.

9.ބިއުލަރ ކޭސީ، ގްރީން ޖޭ، ވޯލް ޓީއެސް، ޑޫވެލިއަސް ޕީޖޭ. ޕްރޮކްސިމަލް ތިންވަނަ ޓިބިއާ ފްރެކްޗަރސް އިންޓްރާމެޑަލަރީ ނޭލިންގ އަށް ބޭނުންކުރާ އުކުޅެކެވެ. ޖޭ އޮރތޮޕް ޓްރޮމާ އެވެ. 1997؛11:218–223. ޑޮއި: 10.1097/00005131-199704000-00014.

10.މެކްކޮނެލް ޓީ، ޓޯރނެޓާ ޕީ، III، ޓިލްޒޭ ޖޭ، ކޭސީ ޑީ.ޓިބިއަލް ޕޯޓަލް ޕްލޭސްމަންޓް: އެނަޓޮމިކް ސޭފް ޒޯންގެ ރޭޑިއޯގްރަފިކް ކޯރިލޭޓް. ޖޭ އޮރތޮޕް ޓްރޮމާ އެވެ. 20

01؛15:207–209. ޑޮއި: 10.1097/00005131-200103000-00010 .އެހެން......