دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی شکانی بڕبڕەی پشت

پێشەکی

شکانی بڕبڕەی پشت تاڕادەیەک باو و بەزۆری لە ئەنجامی زەبرێکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بۆ ناوچەی شان دێت. توێژینەوەکان لە سەرەتای شەستەکاندا ڕاپۆرتیان دا کە ڕێژەی نەبەستراوی شکانی بڕبڕەی پشت کەمترە لە 1%، و چارەسەری کۆنەپەرستانە بووە هۆی ڕەزامەندییەکی بەرزی نەخۆش؛ لەگەڵ پەرەسەندنی ئەم دواییەی پزیشکی، چارەسەری نەشتەرگەری کاریگەرییەکی بەرچاوی بەدەستهێناوە؛ بۆیە، ئەو پزیشکانەی کە لە بەشی فریاکەوتن یان کلینیکی دەرەوەی نەخۆشخانەی گشتی کاردەکەن، دەبێ ئاشنا بن بە دەرکەوتن و ئاڵۆزییە باوەکانی ئەم برینە و بەڕێوەبردنی بنەڕەتی.

پەتازانیی

شکانی بڕبڕەی پشت 2.6%-5%ی هەموو شکانی گەورەساڵان پێکدەهێنێت [1،2]. توێژینەوەیەکی ئەوروپی کە 1000 حاڵەتی شکانی یەک لە دوای یەک لە بڕبڕەی پشتی لەخۆگرتبوو دەریخست [3،4] کە زیاتر لە 66%ی شکانی بڕبڕەی پشت لە ناوەڕاستی 1/3ی بڕبڕەی پشتدا ڕوویداوە، نزیکەی 25% شکانی 1/3ی لایەنی بووە، و 3% شکانی ناوەکی 1/3ی بڕبڕەی پشت بووە. ڕوودانی شکانی بڕبڕەی پشت دابەشبوونی دوو شێوازی نیشان دا، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە پیاوانی خوار تەمەنی ٣٠ ساڵدا ڕوودەدات، دواتر ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ٧٠ ساڵەوەیە.

ئەناتۆمی کلینیکی

سەرەتاییترین ئێسکەپەیکەری مرۆڤ کە دەست دەکات بە ئێسکەپەیکەربوون، بڕبڕەی پشتە، کە تاکە پەیوەندی ئێسکییە لە نێوان قۆڵی سەرەوە و چەقۆ، کە لە دوورەوە لەگەڵ ئەکرۆمیۆن، جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار (AC) و لە نزیکەوە لەگەڵ بڕبڕەی پشت، جومگەی بڕبڕەی پشت (SC) دەگونجێت. ئەم جومگانە پێیان دەوترێت جومگەی جومگەی نائاسایی چونکە بە ئیسقانەکانی ڕیشاڵی هێڵکاری کراون نەک ئیسقانەکانی هیالین. بڕبڕەی پشت لەلایەن بەستەرەکانی ئەکرۆمیۆکلاڤیکولار و ڕۆسترۆکلاڤیکولەرەوە بە چەناگە بەستراوەتەوە و لەلایەن بەستەری بڕبڕەی پشتەوە بە بڕبڕەی پشتەوە بەستراوەتەوە.

بڕبڕەی پشت شێوەی 'S' ە. نیوە کەوانە نزیکەکە بەرەو پێشەوە دەڕوات، شوێنێک بۆ کۆپلەی دەمارە خوێنبەرەکانی کۆتایی سەرەوە بەجێدەهێڵێت. نیوەی دووری کەوانەکە بەرەو دواوە دەڕوات (قۆڵۆن) و پاشان دەچێتە پاڵ سکۆپولا (پرۆسەی ڕۆستراڵ و ئەکرۆمیۆن). شکانی کۆئەندامی زاوزێ بەزۆری لە شوێنی یەکگرتنی دوو کەوانەکە (کەوانەی ناوەڕاست) ڕوودەدات، بە ئەگەرێکی زۆرەوە بەهۆی نەبوونی بەستەرەکانی لکاندنی بە ئێسکەکانی دراوسێیەوە لەم ناوچەیەدا و لەبەر ئەوەی لاوازترین بەشە لە بڕبڕەی پشت. کاتێک کە شکانی چەناگە ئاوارە دەبێت، بەشی نزیک نزیکەی هەمیشە لەلایەن ماسولکەی ستێرنۆکلیدۆماستۆیدەوە بەرەو سەرەوە دەکێشرێت (سەری) و بەشی دوور بە کێشی قۆڵی سەرەوە بەرەو خوارەوە دەکێشرێت (caudad) و بڕبڕەی پشت مەیلی 'کورتە'ی هەیە (واتە کۆتاییەکانی شکانەکە یەکتر دەبڕن)، بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی گرژبوونی ژێر چەناگە و سنگ سەرەکی (کە لە ناوەوە قۆڵی سەرەوە دەسوڕێتەوە). ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی گرژبوونی ماسولکەکانی ژێر چەناگە و ماسولکەکانی سەرەکی سنگەوەیە (کە لە ناوەوە قۆڵی سەرەوە دەسوڕێنەوە و بەرەو سنگ دەیکێشن).

تایبتمەندیەکان

ئامانجی چارەسەری شکانی بڕبڕەی پشت کەمکردنەوەی ئازار و گەڕاندنەوەی کارکردنی جومگەکانە. زۆربەی شکانی بڕبڕەی پشت هێشتا بە شێوەیەکی سەرەکی بە شێوەیەکی کۆنەپەرستانە چارەسەر دەکرێن (بەزۆری لە 15 ملم زیاتر کورت نابێتەوە)؛ چارەسەرە کۆنەپەرستانەکان وەکو پەردەی فیگەری هەشت، چەقۆی پێشەوەی قۆڵ، پەردەی سایر، عەزی بێ جووڵەی ڤێلپۆ و بێ جووڵە. بێ جووڵەکردنی هەڵپەسێردراو لە قۆناغی تونددا ئەنجام دەدرێت، و مەودای سەرەتایی ڕاهێنانی جووڵە و ڕاهێنانی هێز بەزۆری ٢-٦ هەفتە دوای شکانەکە ئەنجام دەدرێت کاتێک ئازارەکە چارەسەر دەبێت. بەکارهێنانی پەڕۆی فیگەری ٨ پێشنیار ناکرێت چونکە دەتوانێت ببێتە هۆی برینەکانی پەستانی چەناگە و زیاتر یەکنەگرتنی شکانەکە [5،6].

مێژوو و پشکنینی جەستەیی

شکانی کلیڤڵ بەهۆی کاریگەری ڕاستەوخۆی شان دوای کەوتنە خوارەوە و بە شێوەیەکی باو لە وەرزشەکانی دەرەوەدا لە گەنجان و لە کەوتنەخوارەوەی بێ ئاگاداری لە کەسانی بەساڵاچوودا دەبینرێت. گرنگە میکانیزمی برینداربوون دیاری بکرێت. ڕەنگە برینەکانی وزەی بەرز لەگەڵ برینەکانی سەر و سنگدا یەکبگرن، لەکاتێکدا ئەو شکانانەی کە لە ئەنجامی زەبرێکی بچووکەوە ڕوودەدەن لەوانەیە نەخۆشی بێت. برینەکانی سەرقاڵکردن پێویستی بە دەستپێکردنی پێشوەختە و بە وردی جیاکردنەوەی دیواری سنگی چەناگە، برینەکانی دەمار و خوێنبەرەکان دوورخستنەوە. لە ڕووی کلینیکیەوە، ئاوسانی و ئیکیمۆزی لە شوێنی شکانەکەدا هەیە، لەگەڵ شێواوی و ناسکی. پێویستە گرنگی بە شانە نەرمەکان بدرێت بۆ جاککردن، کە لەوانەیە ببێتە هۆی نەکرۆزی پێست و برینی پێست.

وێنەگرتن

زۆربەی شکانەکان دەتوانرێت بە وێنەی تیشکی سادەی پێشەوە و دواوە دەستنیشان بکرێت. وێنەی تیشکی 20° سەر مەیل کاریگەری سەریەککەوتنی بۆشاییەکانی سنگ لەناو دەبات. پێویستە نەخۆشەکان لە دۆخی خۆپاڵپشتیکردندا وێنەی تیشکیان بۆ بگیرێت بۆ ئەوەی باشتر ئاوارەبوونی شکان ببینرێت. هەڵگرتنی کێش بۆ وێنەی تیشکی یارمەتیدەرە بۆ هەڵسەنگاندنی یەکپارچەیی بەستەری بڕبڕەی پشت لە برینەکانی بڕبڕەی پشتی دوور یان جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکولار. وەرگرتنی وێنەی تیشکی سنگ یارمەتیدەرە بۆ ڕەتکردنەوەی برینێکی پەیوەندیدار بە سنگ، و دەتوانرێت کورتبوونەوە هەڵسەنگێندرێت بە بەراوردکردنی لەگەڵ بڕبڕەی پشتی بەرامبەر، هەروەها ڕەتکردنەوەی جیابوونەوەی دیواری سنگ.

جۆرەکانی

جۆری شکانی شکانی AO/OTA: کۆدی شکانی بڕبڕەی پشت 15 لە سێ شوێن پێکدێت: 15.1 نزیک (ناوەند)، 15.2 دیافیزیس، و 15.3 دوور (لایەن). شکانی نزیک (ناوەند) و دوور (لایەنی) پۆلێن دەکرێن وەک جۆری A (دەرەوەی جومگە)، جۆری B (بەشێک لە ناو جومگەکان) و جۆری C (بەتەواوی ناو جومگە). شکانی شان بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێن بە جۆری A (سادە)، جۆری B (وێج)، و جۆری C (پەیوەندیدار).

تایپکردنی ئالمان لەسەر بنەمای شوێنی شکانەکە دامەزراوە (I: ناوەڕاست، کادێنت 1/3، II: لایەنی 1/3، III: ناوەڕاست 1/3) (شێوەی 7.2.1).

کرایگ جارێکی تر ئەم پۆلێنکردنەی لەسەر بنەمای ئالمان پاڵاوتنی کردەوە، منیش 1/3ی ناوەڕاستی بڕبڕەی پشت بووم؛ جۆری دووەم بریتییە لە 1/3ی دەرەوەی بڕبڕەی پشت، کە دواتر دابەشکرا بەسەر 5 جۆردا بە پشتبەستن بە جێگۆڕکێی شکان و پەیوەندی بە بەستەری بڕبڕەی پشتەوە؛ و جۆری سێیەم بریتییە لە شکانی 1/3ی ناوەوەی بڕبڕەی پشت، کە دابەشکرابوو بەسەر 5 جۆردا بە پشتبەستن بە پلەی جێگۆڕکێی شکان و ئایا شکانەکە لەناو جومگەکاندا بووە یان نا.

جۆرکردنی نیر بۆ شکانی لایەنی 1/3 جەخت لەسەر گرنگی بەستەری ڕوستڕاڵ-کلڤیکۆلار دەکاتەوە: جۆری یەکەم لە دووری بەستەری ڕۆستراڵ-کلێڤیکۆلار ڕوودەدات، لەگەڵ بلۆکی شکانی ناوەڕاست کە لە سەرەوە جێگۆڕکێیە؛ جۆری دووەم بەستەری ڕۆستراڵ-کلاویکولار دەگرێتەوە و لە ئەنجامدا بلۆکی شکانی ناوەڕاست لە سەرەوە جێگۆڕکێ دەبێت؛ و جۆری III درێژدەبێتەوە بۆ جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار لەگەڵ بەستەری ڕۆستراڵ-کلاویکولار وەک خۆی دەمێنێتەوە.

تایپکردنی ئەدینبۆرگ سیستەمێکە بۆ پۆلێنکردنی شکانی دیافیزی بەپێی پلەی جێگۆڕکێ و پچڕان. 1 شکانی جۆری یەکەم کۆتایی ناوەڕاست دەگرێتەوە، جۆری دووەم شکانی دیافیزی و جۆری سێیەم شکانی کۆتایی لایەنی. شکانی دیافیزیس بەپێی بوونی یان نەبوونی بەرکەوتنی قژ لە نێوان پارچە شکانەکاندا پۆلێن دەکرێن بۆ جۆرەکانی A و B. شکانی جۆری 2A زیاتر پۆلێن دەکرێن وەک نائاوارەکان (جۆری 2A1) و گۆشەیی (جۆری 2A2)، شکانی 2B وەک سادە یان شێوەی چەقۆ (جۆری 2B1) و بچووککراو (جۆری 2B2) پۆلێن دەکرێن.3 جۆری 1 شکانەکان کۆتایی ناوەڕاستی دیافیزیس دەگرێتەوە و جۆری سێیەم کۆتایی لایەنی دیافیزیسە. شکانی کۆتایی ناوەڕاست و لایەنی دابەش دەکرێن بەسەر ژێر گروپەکانی 1 و 2 بەپێی ئەوەی کە ئایا جومگەی تەنیشت بەشدارە یان نا.

بە هەمان شێوە تایپکردنی ڕۆکوود و تایپکردنی جاگەر و تایپکردنی بریتنەر هەیە.

ئاماژەکانی نەشتەرگەری

شکانی تایبەت

1، شکانی کراوە؛ 

2، جێگۆڕکێ >2 سم؛ 

3، کورتبوونەوە >2 سم؛ 

4، بڕینی پارچەی شکاوی (>3)؛ 

5، شکانی فرە بەشی؛ 

6، شکانی کراوەی بنەڕەتی لەگەڵ برینداربوونی شانە نەرمەکان؛ 

7، شێواوییەکی بەرچاو (ئاوارەبوون و کورتبوونەوە)؛ 

8، برینداربوونی سکافۆید.

برینداربوونی ئاوێتە

1، برینداربوونی کۆتایی سەرەوەی یەکلایەنەی تێکەڵاو؛

2، برینداربوونی شان بە شلۆق؛

3، چەندین برینداری؛

4، شکان کە لەگەڵ برینداربوونی دەمارە خوێنبەرەکاندا تێکەڵ بووە؛

5، شکانی فرەیی بڕبڕەی پشتی یەکلایەنە کە لەگەڵ شێواوی دیواری سنگ تێکەڵ بووە؛

6، کورتبوونەوەی بڕبڕەی پشت بۆ پێکهێنانی شانێکی باڵدار؛

7، شکانی دوولایەنەی بڕبڕەی پشت.

هۆکارەکانی نەخۆش

1، ئەو نەخۆشانەی کە چەندین برینداریان هەیە پێویستیان بە هەڵگرتنی کێشی کۆتایی سەرەوەی زوو هەیە؛

2، ئەو نەخۆشانەی پێویستیان بە گەڕانەوەی خێرا هەیە بۆ کارکردن (بۆ نموونە، وەرزشی نوخبە و کێبڕکێ).

کاتی نەشتەرگەری

پێویستە نەشتەرگەری بەبێ دواکەوتن ئەنجام بدرێت کاتێک ئاماژەی ڕەها بۆ نەشتەرگەری هەبێت.

دواکەوتنی نەشتەرگەری لە زیاتر لە 2-3 هەفتە لە نیشانە ڕێژەییەکان لەوانەیە سەختی کەمکردنەوەی شکان زیاد بکات، بە تایبەت کاتێک ئامادەکاری بۆ جێگیرکردنی ناوەوەی کەمکردنەوەی داخراو بە تەکنیکەکانی لە ڕێگەی پێستەوە دەکرێت.

دەستڕاگەیشتن بە نەشتەرگەری

نەخۆشەکە لە دۆخی کورسی کەنار دەریا یان دۆخی نیمچە دانیشتن دادەنرێت. شانە تووشبووەکە لە ژێرەوە پاد دەکرێت بۆ بەرزکردنەوەی بڕبڕەی پشت بۆ ئاسانکاری نەشتەرگەری، و قۆڵەکە خاولی دەکرێت بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە جووڵە لە کاتی نەشتەرگەریدا. ڕەنگە بڕینی تەڕادەیی بە درێژایی میحوەر درێژی بڕبڕەی پشت یان بڕینی چەقۆ هاوتەریب لەگەڵ نەخشی لانگەر هەڵبژێردرێت.

تێبینی: بڕینی تەڕادەیی درێژبوونەوەی زیاتر دابین دەکات، لەکاتێکدا بڕینی درێژخایەن مەترسی برینداربوونی دەماری سەرەوەی بڕبڕەی پشت کەمدەکاتەوە و لە ڕووی جوانکارییەوە زیاتر دڵخۆشکەر دەبێت.

جێگیرکردنی ناوخۆیی

3.5 دەتوانرێت پلاکی پاڵەپەستۆی سیستماتیکی، پلێتی بنیاتنانەوە، یان LCPی پلاستیکی بەکاربهێنرێت بۆ چاککردنی شکانی کلاویک. پلێتەکان بە شێوەیەکی نەرم لە سەرەوە یان پێشەوەی کلاویکڵ دادەنرێت. پلێتەکان لە برینەکانی بایۆمیکانیکیدا بەهێزترن کاتێک لە سەرەوە دادەنرێت، بە تایبەت ئەگەر شکاوییەکی بچووک لە خوارەوە هەبێت، و سادەترە بۆ بینین. جێگیرکردنی دوو قۆڵۆنی پیچەکان پێویستە، هەروەها پێویستە کونەکان بە وریاییەوە کون بکرێن، چونکە مەترسی برینداربوونی دەمار و خوێنبەرەکانی خوارەوە هەیە. سوودەکانی: کونکردنی سەلامەتی کەناڵی پیچی پلاکی پێشەوە، جێگیرکردنی پلێت، کۆنتورکردنی ئاسان.

تێبینی: بەزۆری پێویست بە گرێدانی ئێسک ناکات بۆ ڕێکاری سەرەتایی؛ دوای جێگیرکردنی ناوەوە، زۆر گرنگە کە چینە ماسولکەکانی پەستان بە شێوەیەکی گونجاو ببەسترێت بۆ داپۆشینی پلێتەکە و ڕێگریکردن لە هەوکردن.

جێگیرکردنی ناو مێشک

ئامێرەکانی ئێستای جێگیرکردنی ناو مێشک بریتین لە پێنەکانی کیرشنەر، پێنەکانی ڕۆکوود، پێنەکانی هاگی، پێنەکانی ناو مێشکی لاستیکیی تیتانیۆم، پیچی کون، و نینۆکی ناو مێشکی لاستیکیی قفڵکردن؛ بۆ نموونە، نینۆکی لاستیکیی تیتانیۆم ڕێگە بە قفڵکردنی ئیستاتیک نادات، ڕێگە بە کۆنترۆڵکردنی درێژی و خولانەوەی نادات، و لەوانەیە ببێتە هۆی کورتبوونەوەی لاوەکی کاتێک بۆ شکانی بچووک بەکاردەهێنرێت. تەکنیکى بزماردانى ناو مێشک تەنها دەتوانرێت بۆ شکانى سادە، تەڕادەیی یان مەیلى بڕبڕەی پشت بەکاربهێنرێت.

سوودەکانی

بڕینی بچووکتر، جوانکاری زیاتر، کەمتر ڕوتکردنەوەی شانە نەرمەکان، کەمتر مەترسی دەرکەوتنی ناوپۆش، و سەقامگیری پەیوەست بە دروستبوونی چەوری.

زیانەکانی

خورانی پێست یان کەموکوڕی لە شوێنی چوونە ژوورەوە.

تێبینی:کەمکردنەوەی داخراوی شکانی چەناگە هەندێک جار قورسە و بەرکەوتنی زۆری دەستی بەڕێوەبەر بە تیشکدانەوە لە کاتی مانۆڕی نەشتەرگەریدا دوور دەخرێتەوە.

جێگیرکردنی پلاکی کەمترین داگیرکەر

وا بیردەکرێتەوە کە دروستکردنی ئێسک و پروسکی پلاکی کەمترین داگیرکەر هێزی بایۆمیکانیکی زیاتر دابین دەکات لە هەمان کاتدا دوور دەکەوێتەوە لە زیانەکانی جێگیرکردنی پلاکی کراوە یان جێگیرکردنی ناو مێشک.

دانانی سیستەمی 3.5 LCP لە کاتی نەشتەرگەریدا لە پێشەوەی بڕبڕەی پشت، باشترە لە پێشەوەی بڕبڕەی پشت، ڕێگە بە ئاماژەدان بە بڕبڕەی پشتی تەندروست دەدات، ئەمەش وا دەکات کە پێشوەختە شێوەی پلێتەکە ئاسانتر بێت و بۆ بەدەستهێنانی دەرچەیەکی درێژتری پیچ.

بەکارهێنانی پێشوەختەی دروستکردنی ئێسک و پروسکی پلاکی کەمترین داگیرکەر لەوانەیە پەیوەندی هەبێت بە برینداربوونی دەماری سەرەوەی بڕبڕەی پشت، ڕێکخستنی خراپ یان کورتبوونەوەی جووتە وایەرەکان کە کاریگەری لەسەر کارکردن هەیە، و چەمانەوەی یان شکانی پلاکی.

جێگیرکردنی پلاکی شکاوی کۆتایی لایەنی کلاویکل

هەڵبژاردنی چاندنی پلێتەکان بەندە بە قەبارەی بلۆکی ئێسکی لایەنی. بەلایەنی کەمەوە ٣ پیچی دوو قۆڵۆن پێویستە بۆ بلۆکی ئێسکی لایەنی. بە شێوەیەکی ئایدیاڵ پێویستە پیچی گرژکەرەوە بۆ شکانی مەیل بەکاربهێنرێت. ئەگەر بلۆکی ئێسک زۆر بچووک بوو بۆ جێگیرکردن، لەوانەیە پلێتی قەڵغانی کلیڤڵ بەکاربهێنرێت.

چارەسەرکردنی شلبوونەوەی جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار

برینەکانی جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار 12%ی برینەکانی پشتێنەی چەناگە پێکدەهێنێت و زۆرجار لە وەرزشوانانی بەرکەوتنی پڕدا ڕوودەدات.

باوترین سیستەمی شانۆگەری کە بەکاردەهێنرێت بریتییە لە شانۆگەری ڕۆکوود. جۆری یەکەم بریتییە لە وەرچەرخانی بەستەری ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار کە بەستەری ڕۆسترۆکلاڤیکۆلار وەک خۆیەتی؛ جۆری دووەم بریتییە لە دڕانی بەستەری ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار کە بەستەری ڕۆسترۆکلاڤیکۆلار وەک خۆیەتی؛ جۆری سێیەم بریتییە لە دڕانی هەردوو بەستەری ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار و بەستەری ڕۆسترۆکلاڤیکولار؛ جۆری IV جێگۆڕکێی پشتەوەی بڕبڕەی پشتە کە تراپیزیۆس دەکوژێت؛ جۆری V بریتییە لە دڕانی تەواوەتی هەردوو جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار و بەستەری ڕۆسترۆکلاڤیکۆلار، لەگەڵ زیاتر لە سەدا سەد جێگۆڕکێی جومگەکە؛ و برینەکانی جۆری VI زۆر دەگمەنن، کە بڕبڕەی پشتی دوور بەرەو خوارەوە لە خوار پرۆسەی ڕۆستراڵەوە جێگۆڕکێیە.

چارەسەری کۆنەپەرستانە بە سوکانێکی کورتخایەن بە چەقۆی کانتیلێڤەر پێشنیار دەکرێت بۆ برینەکانی جۆری یەکەم و دووەم. بەڕێوەبردنی برینەکانی جۆری سێیەم مشتومڕاوییە، هەندێک لە ئەدەبیات پێشنیاری ئەوە دەکەن کە چارەسەری کۆنەپەرستانە بۆ گەنجانی پێگەیشتوو چالاک ئاماژەی پێکراوە. چاکبوونەوەی کارایی باشە هەرچەندە ڕەنگە پلەی جیاوازی شێواوی لە ڕووکەشدا هەبێت. برینەکانی جۆری IV - VI توندترن و دەستێوەردانی نەشتەرگەری پێشنیار دەکرێت.

لە ئێستادا، ڕێکارەکانی نەشتەرگەری کە بە شێوەیەکی باو بەکاردەهێنرێن بریتین لە: تەکنیکەکانی پیچی قفڵکردنی ڕۆستراڵی بۆسوۆرس لەگەڵ چاککردنەوەی یەک قۆناغی یان هیچ چاککردنەوەی بەستەرەکە؛، جێگیرکردنی پلاکی قەڵغانی کلاڤیکڵ، هاوشێوەی کۆتایی لایەنی شکانی کلاویکل؛ جێگیرکردنی پلێتی تابەکەی تایترۆپ یان بڕینی پێنکردنی لەنگەری لە ڕێگەی جومگەبینین یان بڕینێکی بچووکەوە؛ و بڕینی بەستەری قفڵکردنی ڕۆستراڵ یان هەڵپەسێردراوی بەهێزکراو، لەگەڵ مادەی دەستکرد یان ڕیشاڵ لە نێوان بەرزبوونەوەی ڕۆستراڵ و بڕبڕەی پشت.

ڕوون نییە کە کام تەکنیکەکانی نەشتەرگەری سوودی زیاترە و هەرچەندە ڕەنگە هەندێک پلەی لەدەستدانی دووبارە ڕووکردنەوە هەبێت، بەڵام کاریگەری کۆتایی هەموو ئەم تەکنیکانە جێگەی ڕەزامەندییە.

چارەسەرکردنی شکانی کۆتایی ناوەڕاستی بڕبڕەی پشت و شلبوونەوەی جومگەی بڕبڕەی پشت

ئەم برینانە تاڕادەیەک دەگمەنن و دیسانەوە نەبوونی ڕێنمایی چارەسەرکردن لەسەر بنەمای پزیشکی بەڵگەدار هەیە.

شکانی ناوەوەی بڕبڕەی پشت زۆرجار شکانی دەرەوەی جومگەکانە کە جێگۆڕکێیەکی کەمیان هەیە و دەتوانرێت بە شێوەیەکی کۆنەپەرستانە چارەسەر بکرێن. بە شێوەیەکی گشتی ئیپیفیزی کۆتایی ناوەڕاستی کلاویکل لە تەمەنی ٢٣-٢٥ ساڵیدا دادەخرێت و دوا ئێپیفیزیسە کە لە جەستەدا دادەخرێت. بۆیە زۆرێک لە برینەکانی ناوەڕاست لە ڕاستیدا شکانی پلاکی ئێپیفیزیای جۆری یەکەم یان دووەمی سالتەر-هاریسن. تیشکی ئێکسی ئاسایی دەستنیشانکردنی قورسە، بەو سوودەی کە وێنەی تیشکی 40° سەر مەیلکردن و بەراوردکردن بە لایەنی تەندروست لەوانەیە جێگۆڕکێی کۆتایی ناوەڕاستی بڕبڕەی پشت دەربخات، و سی تی باشترین وێنەگرتنی دەستنیشانکردن دابین دەکات.

ئەو شکان یان جێگۆڕکێیانەی کە لە پێشەوە ئاوارە دەبن بەزۆری دەتوانرێت دابخرێن و دووبارە جێگیر بکرێنەوە، بەڵام زۆرجار ناجێگیرن و لۆبۆتۆمیزە بۆ دووبارە ئاوارەبوون. چاودێری پاڵاتیڤ پێشنیار دەکرێت بۆ جێگۆڕکێ یان ئاوارەبوونی بەردەوام چونکە زۆرجار نابێتە هۆی تێکچوونی کارایی. شلبوونەوەی کۆتایی ناوەڕاستی کۆئەندامی هەناسە لە پشتەوە بە دەگمەن دەبێتە هۆی برینداربوونی سەرەوەی ناوەڕاستی ڕیخۆڵە، لەوانەش برینداربوونی خوێنبەرەکان یان تەنانەت گیرانی لوولەی هەناسە و پاڵەپەستۆی بۆری هەوا. بۆ شلبوونەوە و شکان کە پارچەی ناوەڕاست زۆر بچووکە، دەتوانرێت پلێتەکان بەسەر جومگەکەدا پرد بکرێت بۆ جێگیربوون بە بڕبڕەی پشت.

شێوازەکانی تری جێگیرکردن

بۆ نموونە جێگیرکردنی دەرەکی بە ستێنت، جێگیرکردنی دەرەکی بە پلێتی کلاڤیکڵ و هتد.

بەڕێوەبردنی دوای نەشتەرگەری

پێویستە قۆڵی سەرەوە لەناو چەقۆیەکدا بێ جووڵە بکرێت و دەستبەجێ دەست بە ڕاهێنانی پاندۆڵی شان بکرێت. دوای 2 هەفتە پێویستە بەدواداچوون بۆ نەخۆشەکە بکرێت بۆ پشکنینی برینەکە و پێداچوونەوە بە تیشکەکانی ئێکس، لە هەمان کاتدا دەتوانرێت چەقۆی پێشەوەی قۆڵ دەربهێنرێت و ڕاهێنانی جوڵەی جومگەکان بەبێ سنوور دەست پێبکرێت، بەڵام پێویستە بە نەخۆشەکە بڵێن کە قورسایی بەرز نەکاتەوە لەگەڵ ئەندامی تووشبوو. دەتوانرێت ڕاهێنانی هێز لە ٦ هەفتەی دوای نەشتەرگەری دەستپێبکرێت کاتێک نیشانەکانی چاکبوونەوەی ئێسکەکان دەردەکەون. وەرزشی بەرکەوتن یان وەرزشی توندڕەو پێویستە بۆ ماوەی ٣ مانگ دوای نەشتەرگەری دوور بکەویتەوە تا شکانەکە بە تەواوی چاک دەبێتەوە.

ئاڵۆزییەکان.

ئاڵۆزییە سەرەتاییەکان

هەوکردنی برینەکانی دوای نەشتەرگەری دەتوانێت لە 4.8%ی حاڵەتەکاندا ڕووبدات؛

سڕبوون لە ناوچەی ژێر چەناگە باوترین ئاڵۆزییە، لەگەڵ توێژینەوەیەکی مێژووی سروشتی تا ٨٣%ی ئەو نەخۆشانەی کە ئەم نیشانەیەیان هەیە، کە بە تێپەڕبوونی کات کەم دەبێتەوە و نابێتە هۆی تێکچوونی کارکردنی بەرچاو، هەرچەندە ڕەنگە تا ٢ ساڵ دوای نەشتەرگەری بەردەوام بێت؛

دەرکەوتنی ئەندۆفایت و تێکەڵبوونی پێست، باو لەگەڵ بەکارهێنانی پلاکی قەبارەدار یان کلکی نینۆک بەبێ داپۆشینی شانە نەرمەکانی باش؛

دووبارە شکان، کە لەوانەیە دوای هەردوو چارەسەری نەشتەرگەری و کۆنەپەرستانە ڕووبدات؛ دووبارە برینداربوونەوەی دوای نەشتەرگەری لەوانەیە ببێتە هۆی چەمانەوەی یان شکاندنی ناوپۆشی دەستکرد، یان شکانی دەوری ناوپۆشی دەستکرد؛

یەکنەگرتن، لەگەڵ ڕێژەی 15%ی یەکنەگرتن لەگەڵ چارەسەری کۆنەپەرستانە و ڕێژەی 2% یەکنەگرتن لەگەڵ چارەسەری نەشتەرگەری بۆ شکانی دیافیزی تەواو ئاوارەبوو؛ جێگۆڕکێی تەواوەتی شکانەکە، کورتبوونەوەی زیاتر لە 2 سم، جگەرەکێشان، زیادبوونی تەمەن، برینداربوونی وزەی بەرز، دووبارە شکاندنەوە (ناسەقامگیری میکانیکی)، جێگۆڕکێی بێدەنگانەی پەرداخ، خراپی کوالیتی ئێسک، و لەدەستدانی ئێسک زۆر.

ئاڵۆزییەکانی درەنگ

هەوکردنی ئێسک و جومگەی جومگەی ئەکرۆمیۆکلاڤیکۆلار زیاتر لەگەڵ شکانی ناو جومگەکان ڕوودەدات (جۆری 3B2ی ئەدینبۆرگ)؛ کاتێک چارەسەری نیشانەدار و کۆنەپەرستانە بێکاریگەر بێت، ڕەنگە بڕبڕەی پشتی دوور بە شێوەی جومگەیی یان بە نەشتەرگەری کراوە ببڕدرێت؛

چاکبوونەوەی شێواوی، کە بە پلەی جیاواز لە هەموو شکانە ئاوارەبووەکانی چارەسەرکراوی کۆنەپەرستانەدا ڕوودەدات؛ کورتبوونەوەی پشتێنەی چەناگە کە لەگەڵ خولانەوەی بلۆکی شکاوی دووردا ڕەنگە ببێتە هۆی کەمبوونەوەی هێزی کۆتایی شان و بەرگەگرتن، بە تایبەت لە ڕفاندنی شان؛ تەسکبوونەوەی دەرچەی سنگ لەوانەیە ببێتە هۆی نیشانەکانی پاڵەپەستۆی پەیوەندییەکانی دەست؛ و ناڕێکخستنی جومگەکانی دیواری چەناگە دەتوانێت ببێتە هۆی وەرچەرخانی پێشەوەی شان و ئازاری شان و ئازاری ماسولکەکان بەرهەم بهێنێت، ئەگەر ڕوون بێت کە نیشانەکان لە شێواوییەوەیە کاتێک چاکبوونەوە ڕوودەدات، ڕاستکردنەوەی ئێسکبڕین و جێگیرکردنی پلێتەکان بەپێی پێویستی نەخۆشەکە دەتوانرێت ئەنجام بدرێت.

پێشبینی و دەرئەنجام

توێژینەوەیەکی پەیوەندیدار لە ئەوروپا ڕاپۆرتی دا کە چارەسەری نەشتەرگەری بۆ شکانی ناوەڕاستی ئاوارەبوو کاریگەر بووە، و شیکارییەکانی کۆتایی دەریخست کە ڕوودانی خراپ یەکگرتن کە دەبێتە هۆی یەکنەگرتنی شکان و خراپ یەکگرتنی نیشانە بەرهەمهێنەرەکان لە گروپی نەشتەرگەریدا بە بەراورد بە گروپی چارەسەرکراوی کۆنەپەرستانە کاتێک نەشتەرگەری بەراورد کرا لەگەڵ چارەسەری کۆنەپەرستانە؛ سەرەڕای ئەوە، گروپی نەشتەرگەری لە سەرەتاوە ئازاریان کەمکردبووەوە، و باشتربوونی نمرەکانی کارایی بەردەوام و DASH زیاتر بەرچاو بوو.

پوختە بکەرەوە

زۆربەی شکانی بڕبڕەی پشت بەهۆی توندوتیژی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆوەیە و دەتوانرێت چارەسەرەکە وەک چارەسەری کۆنەپەرستانە یان نەشتەرگەری پۆلبەندی بکرێت. لە ڕووی چارەسەرکردنەوە، هەرچەندە زۆربەی شکانی بڕبڕەی پشت کە جێگۆڕکێی بەرچاویان نییە دەتوانرێت بە شێوەیەکی کۆنەپەرستانە چارەسەر بکرێن، بەڵام بژاردەی چارەسەری نەشتەرگەری بۆ شکانەکان کە جێگۆڕکێی بەرچاویان هەیە مشتومڕاوییە. بۆ شکانی کۆئەندامی زاوزێی ئاوارە، چارەسەری نەشتەرگەری ڕێژەیەکی بەرزتری چاکبوونەوەی ئێسک و دەرئەنجامە کاراییە سەرەتاییەکانی هەیە بە بەراورد لەگەڵ چارەسەری کۆنەپەرستانە.

ئاماژەکان

[1] پۆستاکینی ف، گومینا س، دی سانتیس پ، ئەلبۆ ف. پەتازانیی شکانی کلاویکل. J Shoulder Elbow Surg 2002؛ 11:452.

[2] ئیف، ئێم پی، هاچ، و هاوکارانی. شکانی بڕبڕەی پشت و چەناگە. لە: بەڕێوەبردنی شکان بۆ چاودێری سەرەتایی، چاپی دووەم، دبلیو بی ساوندەرز، فیلادلفیا 2002. ل198.

[3] ڕۆبنسن سی ئێم. شکانی بڕبڕەی پشت لە کەسی گەورەساڵدا. پەتا و پۆلێنکردن. J Bone Joint Surg Br 1998؛ 80:476.

[4] نیر سی ئێس دووەم. شکانی سێیەمی دووری بڕبڕەی پشت. کلین ئۆرتۆپ ڕیلات ڕێس ١٩٦٨؛ 58:43.

[5] ئەندەرسۆن ک، جێنسن پی ئۆ، لۆریتزن ج. چارەسەرکردنی شکانی کلاویکولار. پەردەی وێنەی هەشت لە بەرامبەر چەقۆیەکی سادە. ئاکتا ئۆرتۆپ سکاند ١٩٨٧؛ 58:71.

[6] ئێرسن ئەی، ئەتالار ئەی سی، بیریسیک ف، و هاوکارانی. بەراوردکردنی چەقۆی سادەی قۆڵ و وێنەی هەشت پەردەی کلیکی بۆ شکانی بڕبڕەی ناوەڕاستی شەفت: لێکۆڵینەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکی. جومگەی ئێسک J 2015؛ 97-B:1562.