Okumenya kw’omugongo, okutera okuyitibwa okumenya eggumba ly’omu bulago, kitera kubaawo oluvannyuma lw’okugwa, okulumwa mu mizannyo, okugwa ku kabenje k’obugaali oba okukubwa obutereevu ku kibegabega. Okumenya kw’ennyindo okusinga okwawuddwamu kuyinza okujjanjabibwa awatali kulongoosebwa. Naye, ekifo we bamenyese, okusengulwa, okukendeera, embeera y’olususu, obuvune obukwatagana nabyo, emyaka gy’omulwadde, n’obwetaavu bw’emirimu byonna bisobola okukwata ku nteekateeka y’obujjanjabi.
Okulaba kuno okwesigamiziddwa ku bujulizi kunnyonnyola obubonero, okuzuula, okugabanya, obujjanjabi obutalongoosebwa, engeri y’okulongoosaamu, ebizibu, n’enkola y’okuwona okumenya ennyindo. Kigendereddwamu okusomesa abantu bonna era tekidda mu kifo ky’okwekenneenya omukugu mu by’obulamu alina ebisaanyizo.
Ebikulu Ebigenda Okutwalibwa
Ekitundu eky’okusatu eky’omu makkati oba ekikondo kye kifo ekisinga okubeera n’okumenya kw’omugongo.
Obubonero obutera okulabika mulimu okulumwa, okuzimba, okunyiga, okunyirira, n’okukaluubirirwa okutambuza omukono.
X-rays eza bulijjo ze zigezesebwa okusookerwako mu kukebera ebifaananyi; CT eyinza okukozesebwa ku mbeera enzibu, ez’omu makkati oba nga tebannalongoosebwa.
Ebisinga obungi ebimenyese ebitasengulwa bijjanjabwa n’ekyuma ekikuba ebifaananyi, okukuba ebifaananyi ebigobererwa, n’okuddaabiriza okugenda mu maaso.
Okumenyeka okuggule, olususu oluli mu kabi, obuvune bw’emisuwa gy’obusimu, omusipi gw’ekibegabega ogutali munywevu, n’okumenya okulondeddwa okusenguddwa oba okutali kunywevu biyinza okwetaagisa okulongoosebwa.
Okunyweza epulati n’okunyweza mu misuwa byombi bisobola okuwa ebivaamu ebirungi mu kumenya ebikondo by’abantu abakulu ebirondeddwa, naye buli kimu kirina ebirungi n’obulabe obw’enjawulo.
Okuwona kwawukana okusinziira ku myaka, engeri y’okumenya, engeri y’obujjanjabi, embeera y’okunywa sigala, n’obujulizi obulaga nti amagumba gawona.
Okumenya Ennyindo (Clavicle Fracture) kye Ki?
Ensigo (clavicle) ggumba eriringa S erigatta ekisenge ky’omugongo wakati mu kifuba ku kifuba (scapula) ku kibegabega. Kikola ng’ekiyungo ekizimba wakati w’omugongo n’ekitundu eky’okungulu ate nga kiyamba okukuuma obusimu n’emisuwa egiyita wansi waakyo.
Clavicle anatomy n’engeri eza bulijjo ez’okusengulwa kw’okumenya.
Okumenya eggumba (clavicle fracture) kubaawo nga empalirizo esukkulumye ku maanyi g’eggumba. Enkola ezitera okukozesebwa mulimu okugwa butereevu ku kibegabega, okugwa ku mukono ogugoloddwa, okutomeragana mu mizannyo gy’okukwatagana, n’okulumwa obugaali oba mmotoka ezikozesa amaanyi amangi. Mu balwadde abato, obuvune buno butera oluvannyuma lw’emizannyo oba obubenje bw’ebidduka. Mu bantu abakulu abakadde, okugwa kw’amaanyi amatono kuyinza okumala naddala ng’omutindo gw’amagumba gukendedde.
Okumenya kw’omumwa gwa nnabaana kukola ebitundu nga 3% ku 5% ku kumenya kw’abantu abakulu. Engabanya etera okunnyonnyolwa nga ya bimodal, nga entikko emu eri mu bavubuka n’abavubuka abakulu ate endala mu bakadde.
Obubonero bw’okumenya ennyindo (Clavicle Fracture).
Obubonero businziira ku kifo n’obuzibu bw’obuvune, naye ebiseera ebisinga mulimu:
Obulumi obw’amangu ku ggumba ly’omu bulago oluvannyuma lw’okufuna obuvune
Okuzimba, okunyiga, n’okunyirira mu kitundu
Obulumi ng’ositula oba ng’otambuza omukono ogukoseddwa
Ekizimba ekirabika, ekigere oba enkyukakyuka mu nkula y’ebibegabega
Okuwulira ng’osena oba okutambula mu kifo we yamenyese
Omuze gw’okuwanirira omukono ogulumiziddwa n’omukono ogw’ekikontana
Obubonero Obulabula Obwetaaga Okukeberebwa mu Mangu
Okwekenenya abasawo mu bwangu kikulu ng’olususu lumenyese oba nga lusibiddwa bulungi ku kitundu ekisongovu; omukono oba omukono gufuuka gwa bbululu, gunnyogoga, gunafuwa oba guzirika; okussa kizibu; obulumi mu kifuba buliwo; oba obuvune bwaddiridde obuvune obw’amaanyi amangi. Ebizuuliddwa bino biyinza okulaga nti waliwo okumenya okuggule oba obuvune obukwatagana nabwo obuzingiramu amawuggwe, ekisenge ky’ekifuba, obusimu oba emisuwa.
Okukebera mu malwaliro kulina okubeeramu olususu, enkula y’ebibegabega, entambula y’omusaayi, n’enkola y’obusimu.
Okumenya Ennyindo Kuzuulibwa Kitya?
Okuzuula obulwadde kutandika n’ebyafaayo by’obuvune n’okukeberebwa omubiri. Omusawo akebera ekifo omukono ogukoseddwa we guli, embeera y’olususu, entambula y’ebibegabega, n’entambula y’omusaayi n’obusimu bw’omukono ogukoseddwa. Mu buvune obw’amaanyi amangi, ekifuba, ensingo, scapula, n’ebitundu ebirala eby’omusipi gw’ekibegabega nabyo byetaaga okwekenneenya n’obwegendereza.
X-Ray (Ekifaananyi kya X-Ray).
Ebifaananyi ebya bulijjo bye bifaananyi eby’okukebera mu layini esooka. Zikakasa ekifo we zimenyese era ziyamba okulaga okusengulwa, okukoonagana, okufunza, n’okukendeera. Ebifaananyi ebikubiddwa ku ttivi ebigolokofu biyinza okulaga okusengulwa okusinga ebifaananyi ebikwatibwa ng’omulwadde agalamidde naddala mu kumenya kw’omugongo ogw’omu makkati.
CT n’Ebifaananyi Ebirala
Computed tomography eyinza okuba ey’omugaso ng’okumenya kuzingiramu ekiwanga eky’omu makkati oba ekinywa ky’omugongo, ng’engeri y’okumenyekamu nzibu, ng’obuvune obukwatagana n’ekibegabega buteeberezebwa, oba nga kyetaagisa okuteekateeka okusingawo nga tonnalongoosebwa. Okukuba ebifaananyi ebirala kulondebwa okusinziira ku buvune obuteeberezebwa obukwatagana okusinga okukozesebwa bulijjo ku buli kumenya kw’omugongo.
Ebifaananyi ebikubiddwa ku leediyo biyamba okunnyonnyola ekifo we bamenyese, okusengulwa, okufunza, n’okusala.
Ebika n’ensengeka y’okumenya kw’enkwaso
Omutendera ogusooka ogusinga okukola kwe kugabanya okumenya kw’omumwa gwa nnabaana okusinziira ku kifo:
| Ekifo | Ennyonnyola | Ebilowoozebwako mu bujjanjabi |
|---|---|---|
| Okumenya kw’omugongo wakati | Kizingiramu ekitundu eky’okusatu eky’omu makkati eky’omugongo era gwe mutindo ogusinga okubeerawo. | Okusengulwa, okufunza, okukendeera, embeera y’olususu, n’omutindo gw’emirimu gy’omulwadde biyamba okulungamya obujjanjabi. |
| Okumenya kw’omugongo ogw’ewala | Kizingiramu enkomerero ey’ebbali okumpi n’ekiyungo kya acromioclavicular. | Okutebenkera kwesigamiziddwa ekitundu ku nkolagana wakati w’okumenya n’ekizibu ky’omusuwa gw’omugongo (coracoclavicular ligament complex). |
| Okumenya kw’omugongo ogw’omu makkati | Kizingiramu enkomerero okumpi n’ekiwanga ky’omugongo era si kya bulijjo. | Okusengulwa okw’emabega kwetaaga okwekenneenya n’obwegendereza kubanga ebizimbe ebikulu biri emabega w’ekisambi eky’omu makkati. |
Enkola eza bulijjo ez’okugabanya
Enkola ya Allman egabanya okukutuka kw’ennyindo mu bibinja mu buvune obw’omu makkati ogw’okusatu, ogw’okusatu ogw’ewala, n’ogw’okusatu ogw’omu makkati. Enkola ezisingawo mu bujjuvu mulimu okugabanya kwa Neer ku kumenya kw’ennyindo ez’ewala, okugabanya kwa Robinson oba Edinburgh, n’okugabanya kwa AO/OTA. Enkola zino zitegeeza ensonga nga ekifo, okusengulwa, okusala, okukwatibwa kw’emisuwa, n’okunyweza emisuwa.
Erinnya ly’okugabanya lyokka terisalawo bujjanjabi. Omusawo era alina okulowooza ku lususu n’ebitundu ebigonvu, embeera y’emisuwa gy’obusimu, obuvune obukwatagana nabyo, emyaka gy’omulwadde, embeera y’obujjanjabi, omulimu gw’akola, eddaala ly’emirimu, n’obujjanjabi bw’ayagala.
Enkola eza bulijjo ez’okugabanya okumenya kw’ennyindo zitegeeza ekifo, okutebenkera, okusengulwa, n’okusala.
Obujjanjabi obutali bwa kulongoosa ku kumenya ennyindo
Okumenya kw’ennyindo okusinga okwawuddwamu kuddukanyizibwa awatali kulongoosebwa naddala ng’okukwatagana kukkirizibwa era ng’okumenya kusuubirwa okusigala nga kunywevu. Okutwalira awamu sling y’omukono ennyangu yesinga okwagalibwa okusinga ekyuma ekiwanirira ffiga ya munaana kubanga kyangu okusiiga era kitera okunyuma.
Obulabirizi obutali bwa kulongoosa buyinza okuli:
Sling immobilization okusobola okubudaabudibwa n’obukuumi
Okuddukanya obulumi nga kulagirwa omukugu mu by’obulamu
Okugoberera buli kiseera mu bujjanjabi n’okukuba ebifaananyi ku bifaananyi
Entambula y’enkokola, engalo n’omukono nga bukyali
Okutambula kw’ebibegabega okugenda mu maaso ng’obulumi n’okutebenkera kw’okumenya bikkiriza
Okunyweza oluvannyuma lw’obubonero bw’okuwona mu bujjanjabi n’obw’okulaba ku leediyo
Ebirungi ebiri mu bujjanjabi obutalongoosebwa mulimu okwewala okutema, okubudamya, obulabe bw’okukwatibwa yinfekisoni, n’ebizibu ebikwata ku kuteekebwamu. Ebizibu ebiyinza okubaawo mulimu okulemererwa okutambula obutasalako, okulwawo okugatta, obutakwatagana, okugatta obubi, n’okudda amangu amangu mu mirimu oba emizannyo egyetaagisa mu kumenya okulondeddwa okusengulwa.
Ensigo ennyangu ey’omukono etera okukozesebwa okubudaabuda n’obukuumi mu kiseera ky’okulabirira nga bukyali obutalongoosebwa.
Ddi Okumenyeka kw’Ekisambi (Clavicle Fracture) Kwetaaga Okulongoosebwa?
Tekyetaagisa kulongoosebwa ku buli kumenya kw’ennyindo okusenguddwa, era tewali kipimo kimu kisaanidde kukozesebwa mu kweyawula. Obujjanjabi bulina okubeera obw’omuntu kinnoomu nga buyita mu kusalawo okugabana wakati w’omulwadde n’omusawo alongoosa amujjanjaba.
Obujjanjabi obw’okulongoosa buyinza okusemba oba okulowoozebwako ennyo nga waliwo:
Okumenya okuggule
Olususu okukosebwa oba okusiba weema ey’amaanyi ku kitundu ekimenyese
Obuvune obukwatagana n’emisuwa oba obusimu
Omusipi gw’ekibegabega ogutali munywevu oba enkola erongooseddwa ey’okulumwa emirundi mingi
Okusengulwa okumanyiddwa, okukendeera oba okukendeera mu kumenya kw’omugongo ogw’omu makkati ogw’omuntu omukulu
Okumenya kw’omusuwa ogw’ewala okusengulwa okutali kunywevu nga waliwo okutaataaganyizibwa kw’ekisenge ky’omusuwa gw’omugongo (coracoclavicular ligament complex).
Obubonero obutakwatagana oba obutakwatagana
Okwetaaga okuzzaawo okukwatagana n‟okutebenkera oluvannyuma lw‟okulowooza ku mulimu, emizannyo, obulamu obw‟awamu, n‟omulwadde by‟ayagala
Mu bantu abakulu abalina okumenyeka kw’omugongo ogw’omu makkati okusenguddwa, obujjanjabi obw’okulongoosebwa bukwatagana n’emiwendo gy’okugatta egy’oku ntikko n’ebivaamu ebirungi ebyaloopebwa amangu abalwadde okusinga okulabirira okutali kwa kulongoosebwa. Kyokka, ebivaamu eby’ekiseera ekiwanvu n’okumatizibwa bisobola okufaanagana mu nkola zombi. Bbalansi eyawukana mu bavubuka, obusobozi bwabwe obw’okuwona busingako era ku bo okulongoosa okwa bulijjo olw’okumenya kw’omugongo ogw’omu makkati okwawuddwamu okusengulwa kuyinza obutaba na mugaso gwonna mu mirimu.
Engeri y’okumenya n’obuvune obukwatagana nabyo bitunuulirwa wamu nga basalawo oba okulongoosebwa kuyinza okuba okutuufu.
Nonoperative Care vs. Surgical Fixation
| Treatment | Etera Okulowoozebwako Olw’ebirungi | Ebiyinza Okubaawo | Ebiyinza Okukoma |
|---|---|---|---|
| Sling n’okuddaabiriza | Emenyese nnyingi ezitasengulwa, ezisengulwa nnyo, era ezitebenkedde | Yeewala okulongoosebwa n’ebizibu ebiva ku kuteekebwamu | Okumenya okulondeddwa okusengulwa kulina akabi akasingawo ak’obutakwatagana, okugatta obubi, oba okuwona amangu |
| Okunyweza pulati ne sikulaapu | Emenyese ezirondeddwa ezisenguddwa, ezifunze, ezisaliddwa, eziggule oba ezitanywevu | Okukendeeza obutereevu, okunyweza okw’amaanyi, n’emiwendo gy’okugatta egy’amaanyi | Enkovu, yinfekisoni, okuzirika, hardware prominence, n’okuggyawo implant okusoboka |
| Okunyweza mu nnyindo (intramedullary fixation). | Emenyese z’omuggo gw’omugongo ezirondeddwa nga zirina omusono ogusaanira | Ebisala ebitonotono ate nga tebitera kukwatibwa bitundu bigonvu mu mbeera ezimu | Okunyiiga kw’okusimba, okusenguka, okuggyawo, n’obutasaanira nnyo nkola ezimu ezisaliddwa |
Enkola z’Obujjanjabi Bw’Okulongoosa
Okunyweza Plate ne Screw
Okukendeeza mu lujjudde n’okunyweza munda n’essowaani nkola ya bulijjo ey’okulongoosa okumenya ennyindo. Omusawo alongoosa azzaawo okukwatagana n’okunyweza ekifo we bamenyese ng’akozesa essuuka ne sikulaapu. Munnakuzino enkola za orthopedic locking plate systems ziwa fixed-angle options ku nkola z’okumenya ezirondeddwa. Okunyweza pulati kuyinza okuba okw’omugaso naddala ng’okumenya kusaliddwa oba ng’okukuuma obuwanvu n’okuzimbulukuka kikulu.
Ebintu ebiteekebwa mu mubiri nga tebinnaba kukola contoured nga S-shaped clavicle locking plate zikoleddwa okugoberera curvature ya clavicle, wadde nga okulonda okusembayo okuteekebwamu n’okukola contouring bisinziira ku anatomy ssekinnoomu n’ensengeka y’okumenya. Ebizibu ebiyinza okubaawo mulimu okuzirika okwetooloola ekifo ekisaliddwa, okulabika obulungi kw’ekintu ekissiddwa, okunyiiga kw’ebitundu ebigonvu, okukwatibwa yinfekisoni, n’okusobola okukolebwa oluvannyuma okuggyawo ebikozesebwa ebiraga obubonero. Okuggyawo ekintu ekisimbibwa tekikwetaagisa mu ngeri ya otomatiki oluvannyuma lwa buli kumenya okuwona.
Okunyweza plate kuzzaawo alignment n’okutebenkeza clavicle ate nga n’okumenya kuwona.
Okunyweza mu misuwa
Ebyuma ebiyingira mu nnyindo biyingizibwa mu mwala gw’ennyindo okutebenkeza okumenya kw’omugongo okulondeddwa. Bw’ogeraageranya n’okusiiga, enkola eno eyinza okukozesa obutundutundu obutonotono n’okukendeeza ku kukwatibwa kw’ebitundu ebimu ebigonvu. Naye si buli kumenya nti kirungi okunyweza mu misuwa naddala ng’okumenya kifuula okufuga obuwanvu oba okuzimbulukuka okukaluba. Ebipande n’emisumaali byombi bikola ekitundu ku kigazi enkola y’okunyweza obuvune mu magumba.
Ku kumenya kw’omugongo gw’omugongo gw’abantu abakulu, okukuba emisumaali mu misuwa n’okunyweza epulati emu bisobola okuvaamu ebiva mu bujjanjabi eby’ekiseera ekiwanvu ebifaanagana n’emiwendo gy’ebizibu. Okunyweza pulati kuyinza okuwa enkizo mu kubeerawo kwa comminution.
Intramedullary fixation esobola okulowoozebwako ku ngeri erongooseddwamu clavicle shaft fracture patterns.
Okusengejja amagumba mu pulati ezitayingirira nnyo
Minimally invasive plate osteosynthesis ekozesa obusala obutonotono n’okubikkulwa okutono ate nga etebenkeza okumenya n’ekyuma. Enkola eno egenderera okukuuma ebiramu ebigonvu n’ebimenyese, naye okukendeeza okutuufu n’okukuuma obusimu obuyitibwa supraclavicular nerves bisigala nga bikulu.
Eby’okulabirako by’okunyweza pulati mu ngeri etali ya maanyi nnyo ku kumenyaamenya ennyindo.
Okunyweza Ennyindo (Distal Clavicle Fixation).
Okumenya kw’omugongo ogw’ewala kwetaaga okwekenneenya ekifo we bamenyese, obunene bw’ekitundutundu, okwenyigira mu bitundu by’omubiri, n’obulungi bw’omusuwa gw’omugongo (coracoclavicular ligament complex). Ebintu by’oyinza okulondako biyinza okuli a distal clavicle locking plate , okutebenkeza coracoclavicular, oba obukodyo obulala obw’okunyweza obulondeddwa ku nkola entongole. Obujulizi tebuwagira nkola emu ku buli kumenya okw’ewala.
Distal clavicle fixation elondebwa okusinziira ku bunene bw’ekitundutundu n’obutebenkevu bw’emisuwa.
Okumenya kw’omumwa gwa nnabaana ogw’omu makkati
Okumenya kw’omumwa gwa nnabaana okw’omu makkati okusinga okusengulwa okutono kuyinza okuddukanyizibwa awatali kulongoosebwa. CT etera okuba ey’omuwendo ng’okusengulwa kuzibu okunnyonnyola oba nga kiteeberezebwa nti okusengulwa okw’emabega. Olw’okuba empewo, omusuwa, emisuwa emikulu, n’ebizimbe ebirala eby’omu makkati bigalamira okumpi, obuvune obw’omu makkati obusenguddwa emabega bwetaaga okwekenneenya okw’amangu okw’ekikugu.
Obuvune obw’ennyindo obuzibu buyinza okwetaagisa enkola y’okunyweza etuukira ddala ku ngeri y’okumenya kw’omuntu kinnoomu.
Okudda engulu n’okuddaabiriza okumenya enkwaso
Tewali nteekateeka emu ey’okudda engulu ku buli kumenya kw’omumwa gwa nnabaana. Emyaka, ekifo we yamenyeka, okusengulwa, enkola y’obujjanjabi, embeera y’okunywa sigala, obuvune obukwatagana nabyo, n’okuwona mu bifaananyi byonna bikosa enkulaakulana. Abalwadde bangi baddamu okukola emirimu egy’omugaso mu wiiki 6 ku 12, naye amagumba okuwona mu bujjuvu, okuddamu amaanyi, n’okudda mu mirimu egyetaagisa ennyo kiyinza okutwala ekiseera ekiwanvu.
Omutendera gw’obukuumi: Ensigo ekozesebwa okubudaabudibwa n’obukuumi. Okutambuza emikono, engalo n’enkokola ebiseera ebisinga kukubirizibwa okuggyako ng’obuvune obulala bugiremesezza.
Omutendera gw’okutambula nga bukyali: Dduyiro w’ebibegabega mu ngeri ennyangu ayinza okutandika ng’obulumi bukendedde era omusawo ajjanjaba n’akakasa nti okutambula kusaanidde.
Omutendera gw’okunyweza: Dduyiro w’okuziyiza ayingizibwa oluvannyuma lw’okuwona okumala mu bujjanjabi n’okukuba ebifaananyi.
Omutendera gw‟okudda mu mirimu: Okusitula ebizito, emizannyo gy‟okukwatagana, n‟emirimu egy‟obulabe obw‟amaanyi obw‟okugwa birina okulinda okutuusa ng‟okumenya kuwonye era ng‟amaanyi n‟okutambula bizzeemu.
Okugoberera kikulu kubanga okweyongera okulema, obulumi obutasalako, oba obutaba na kukula kwa radiographic kiyinza okulaga okusengulwa, okulwawo okugatta, oba obutakwatagana. Okunywa sigala kiyinza okukosa okuwona kw’okumenya era kisaana okutunulwamu ng’ekimu ku nteekateeka y’obujjanjabi.
Ebizibu Ebiyinza okubaawo
Ebizibu Ebiva mu Bujjanjabi Obutalongoosebwa
Nonunion: okumenya kulemererwa okuwona, ekiyinza okuvaako obulumi obutasalako oba obunafu.
Malunion: okumenya kuwona mu mbeera ennyimpi, enkoona oba okusengulwa.
Okulabika okulabika: ekizimba kiyinza okusigala waggulu w’okumenya okuwonye.
Okukaluba oba okunafuwa kw’ebibegabega: okuddaabiriza kuyinza okwetaagisa okuzzaawo emirimu.
Obubonero bw’emisuwa: buno tebutera kubaawo naye bwetaaga okwekenneenya amangu.
Ebizibu Ebivaamu Oluvannyuma lw’Okulongoosebwa
Obulwadde bw’ebiwundu
Okuzirika oba okukyuka okuwulira okwetoloola ekifo we batemye
Okunyiiga kwa Hardware oba okumanyika
Okusumulula, okufukamira oba okumenyeka kw’ekintu ekisimbibwa
Okulwawo okwegatta, obutakwatagana, oba obutakwatagana
Okumenya, omuli n’oluvannyuma lw’okuggyamu ekintu ekisimbibwa
Okwetaaga okulongoosebwa okulala, emirundi mingi olw’obubonero bwa hardware
Obulabe bw’okuzibuwalirwa businziira ku kumenya n’omulwadde. Omuwendo gw’okugatta mu bifaananyi ogw’amaanyi tekitegeeza nti okulongoosa kye kisinga obulungi eri buli muntu, nga n’okwewala okulongoosebwa bwe kitamalawo busobozi bwa kuyingira mu nsonga oluvannyuma.
Okulondoola ebifaananyi kuyinza okuyamba okuzuula ebizibu by’okuwona n’ebizibu ebiva ku kusimbibwa mu mubiri.
Ebibuuzo Ebitera Okubuuzibwa
Okumenyeka kw’omumwa gwa nnabaana kusobola okuwona nga tolongooseddwa?
Yee. Okumenya kw’ennyindo okusinga okwawuddwamu kujjanjabwa awatali kulongoosebwa era kuwona nga bayambibwako sling, okugoberera, n’okuddaabiriza okugenda mu maaso. Obuyinza bw’okulabirira obulungi nga tolongooseddwa businziira ku kutebenkera kw’okumenya, okusengulwa, okukendeera, ekifo, emyaka gy’omulwadde, n’ensonga endala ez’obujjanjabi.
Okumenyeka kw’omumwa gwa nnabaana kutwala bbanga ki okuwona?
Abalwadde bangi baddamu okukola emirimu gyabwe egya bulijjo oba kumpi egya bulijjo mu wiiki nga 6 ku 12, naye obudde bw’okuwona bwawukana. Abantu abakulu, abanywa sigala, abantu abalina okumenyeka okusenguddwa ennyo oba okukendeera, n’abalwadde abalina embeera endala ez’obujjanjabi bayinza okwetaaga ekiseera ekiwanvu. Emizannyo gy’okudda mu kukwatagana gyetaaga okuwona okukakasibwa n’okukkirizibwa kw’abasawo.
Kika ki ekisinga okubeera mu kumenya kw’omumwa gwa nnabaana?
Okumenya kw’omugongo wakati (midshaft clavicle fractures) kwe kusinga okubeerawo. Okumenya okw’ewala tekutera kubaawo, ate okumenya kw’omugongo ogw’omu makkati tekutera kubaawo.
Ekizimba ekirabika oluvannyuma lw’okumenya ennyindo kya bulijjo?
Okulabika okulabika kwa bulijjo mu kiseera ky’okuwona era kuyinza okusigala ng’eggumba limaze okwegatta. Mu baana n’abakadde kiyinza okuddamu okukyuka ennyo oluvannyuma lw’ekiseera. Obulema obukula, olususu oluli mu kabi, obulumi obweyongera, okuziyira oba obunafu birina okwekebejjebwa amangu.
Okunyweza plate kirungi okusinga okunyweza mu misuwa?
Enkola zombi tezisinga ku buli mulwadde. Zombi zisobola okuwa ebivaamu ebirungi eby’ekiseera ekiwanvu mu kumenya kw’omugongo gw’abantu abakulu okulondeddwa. Okunyweza pulati kuyinza okuba okusinga obulungi ku nkola ezisaliddwa, ate okunyweza mu nnyindo kuyinza okukendeeza ku sayizi y’okutema mu kumenya okutuufu. Okusalawo kuno kwesigama ku nkula y’okumenya, obumanyirivu bw’omusawo alongoosa, omulwadde by’akulembeza, n’obulabe obuva mu kuteekebwamu.
Bulijjo hardware ya clavicle yeetaaga okuggyibwamu?
Nedda, obubaawo, sikulaapu, n’ebyuma ebiyingira mu nnyindo tebiggyibwamu bulijjo nga tebirina bubonero era ng’okumenya kuwonye. Okuggyawo kuyinza okulowoozebwako olw’okunyiiga okutambula, okulabika, obulumi, obuzibu bw’okuteekebwa mu mubiri, oba ensonga endala ez’obujjanjabi oluvannyuma lw’okukubaganya ebirowoozo ku bulabe obuli mu kulongoosebwa okulala.
Bubonero ki obulaga nti okumenyeka kw’omumwa gwa nnabaana kuyinza obutawona?
Obulumi obutasalako mu kifo we yamenyeka, okutambula oba okugonvu okugenda mu maaso, okulongoosa mu nkola okutono, n’obutakulaakulana ku bifaananyi ebigoberera biyinza okulaga okulwawo okugatta oba obutakwatagana. Ebizuuliddwa bino byetaaga okwekenneenya omusawo ajjanjaba.
Mu bufunzi
Obujjanjabi bw’okumenya ennyindo businziira ku bintu ebisinga ku kulabika kwa X-ray emu. Okumenya okusinga okutebenkedde oba okusengulwa okutono kuyinza okuddukanyizibwa obulungi awatali kulongoosebwa. Obuvune obulondeddwa obusenguddwa, obufunze, obutonotono, obuggule oba obutanywevu buyinza okuganyulwa mu kulongoosebwa okunyweza naddala mu bantu abakulu. Okukebera n’obwegendereza engeri y’okumenya, embeera y’olususu n’emisuwa gy’obusimu, obuvune obukwatagana nabyo, emyaka gy’omulwadde, emirimu gy’ayagala, n’ebiruubirirwa by’obujjanjabi kyetaagisa nnyo mu kusalawo awamu.
