ስንብራት ቲብያል፡ ሱፕራፓቴላር ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ሜላ

ንስንብራት ቲብያል ዝኸውን ሜላ ምጽማር ውሽጢ ሜዱላሪ፡ ብሱፕራፓቴላር፡ ትራንስኣርቲኩላር ኣቀራርባ ብርኪ ኣብ 20-30° ተዓጽዩን ንውሽጢ ኣርቲኩላር መዋቕራት ንምክልኻል ፍሉይ መከላኸሊ ቱቦን እዩ።

01.ቲብያል ኢንትራሜዱላሪ ናይሊንግ: ምብጻሕን ኣሰላልፋን፡ ቃንዛ ቅድሚት ብርኪ

ንመጥባሕታዊ ምብጻሕ ንኢንትራሜዱላሪ ምጽማር ናይ ቲብያ ስንብራት ኣገዳሲ እዩ፣ ምእንቲ እቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ብትኽክለኛ መእተዊ ነጥቢ ንምእታው፣ ኣብ ውሽጢ ኣርቲኩላር ብርኪ መዋቕራት ዝበጽሕ ጉድኣት ንምንካይ፣ ከምኡ’ውን ምቹእ ዳግመ-ኣቀማምጣ ስብራትን ግቡእ ምእታው ጽፍሪን ንምርካብ።

እቶም ክላሲካዊ ኣገባባት ንናይ ቲብያል ስቴም ስብራት፡ ሚድያን ኢንፍራፓቴላር ወይ ፓራፓቴላር ኣቀራርባታት እዮም። እዞም ኣገባባት እዚኣቶም ንመፋርቕ ክፋል ስንብራት ዝምልከቱ እኳ እንተኾኑ፡ ድሕሪ መጥባሕቲ ዝፍጠር ቫልጉስ፡ ቅድመ- ወይ ሲንደስሞቲክ ዲፎርሚቲ ብተደጋጋሚ ኣብ ዝያዳ ፕሮክሲማል ስብራት ይኽሰት።

ቀንዲ ጠንቂ ዘይምስምማዕ ኣብ ፕሮክሲማል ቲብያል ፍራክቸርስ ኣብ እዋን ምዕጻፍ ብርኪ ብሰንኪ ስሕበት ቴንዶን ኳድሪሰፕስን ኣብ እዋን ምትካል ምትካል ኣብ መንጎ ጫፍ ጽፍርን ድሕሪት ቲብያል ኮርተክስን ዝፍጠር መካኒካዊ ግጭትን እዩ። ፓቴላ ኣብ ሳጂታል ፕላን ጽፍሪ ኣክሲያላዊ ምእታው እውን ይከላኸል (ስእሊ 1ሀ፣ ለ)። ስለዚ ካልእ ልሙድ ኣገባብ ምእታው ናብቲ ነጥቢ ብሚድያል ፓራፓቴላር ምቑራጽ ኮይኑ፡ ውጽኢቱ ድማ ቁሩብ ካብ ማእከላይ ክሳብ ጎናዊ ጽፍሪ ምእታው የስዕብ (ስእልታት 1ሐን 2ን)። እቲ ጽፍሪ ናብቲ ካብቲ ስብራት ርሑቕ ዝርከብ ኢንትራሜዱላሪ ካናል ምስ ዝኣቱ፡ እቲ ፕሮክሲማል ክፋል ናብ ኤክሶስቶሲስ ይግልበጥ (ስእሊ 2)። ኣብ መወዳእታ፡ ናይ ዕረፍቲ ወጥሪ ናይ ቅድመ-ክፍሊ ጭዋዳታት ኣብ ኤክትሮፒዮን ቁሩብ ኣበርክቶ ይገብር (ስእሊ 3)።

ስእሊ 1 a,b ልሙድ ትሕተ-ፓቴላር ኣገባብ ብምጥቃም፡ ፓተላ ኣክሲያላዊ ምእታው ጽፍሪ ይከላኸል፡ ውጽኢቱ ድማ ልሙድ ምጉዳል ቅርጺ ቅድመ-ኣፒካል ሳጂታል ኣሰላልፋን ኤክትሮፒዮን ኮሮናል ኣሰላልፋን የስዕብ።c ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ኣሰላልፋ ብፓራፓቴላር ኣገባብ ተጠቒምካ እዩ ተኻይዱ።

ስእሊ 2 ብሚድያል ፓራፓቴላር ኢንሲሽን ኣቢልካ ናብቲ መእተዊ ነጥቢ ምቕራብ ቁሩብ ካብ ሚድያል ክሳብ ላተርያል ጽፍሪ ምእታው የስዕብ። እቲ ጽፍሪ ናብቲ ካብቲ ስብራት ርሑቕ ዝርከብ ሜዱላሪ ካናል ክኣቱ ከሎ (ሀ)፡ እቲ ናይ ቀረባ ክፋል ናብ ፍሌር (ለ) ይግልበጥ።

ስእሊ 3 ናይ ዕረፍቲ ወጥሪ ናይ ቅድመ ጭዋዳ ክፍሊ ( ሀ ) ረቂቕ ናይ ማህጸን ወጻኢ ምድላው የስዕብ ( ለ ) ።

ንቲብያ ናብ ዝያዳ ዝተዘርግሐ ቦታ ምስማር ምስ ከቢድ ኣብ ውሽጢ መጥባሕቲ ብርኪ ምዕጻፍ ዝተኣሳሰሩ ጸገማት ንኸይፍጠር ይሕግዝ።እቲ ሜላ ብ Gelbke, Jakma et al. ኣብ 2010 ዓ.ም.ፈ.፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ድማ ተፈታውነት ረኺቡ ኣሎ፡ ምኽንያቱ ንቲብያ ኣብ ዳርጋ ትኽ ዝበለ ኣቀማምጣ መሓውር ምሽማር፡ ንናይ ስብራት ምትዕጽጻፍን ዳግመ-ኣቀማምጣን ስለ ዘቃልል። ፍሎሮስኮፒ ብቴክኒካዊ መዳይ ንምፍጻሙ ቀሊል ኮይኑ ኣሎ። ንሱፕራፓቴላር ምጽማር ዝወሃብ ናይ ፍሎሮስኮፒ ግዜ ካብቲ ንኢንፍራፓተላር ምጽማር ብኣግባቡ ዝሓጸረ ምዃኑ ተገሊጹ ’ ሎ። ብተወሳኺ፡ እቲ ናይ ጽፍሪ ምእታው ኩርናዕ (ኣብ ሳጂታል ፕላን) ምስ ንውሓት ዘለዎ ኣክሲስ ናይ ቲብያ በዚ ኣገባብ ካብ ምስ ትሕተ-ፓቴላር ምጽማር ዝያዳ ምዕራባዊ እዩ፤ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ጫፍ ጽፍርን ድሕሪት ኮርተክስን መካኒካዊ ምግጫው ይከላኸል፣ በዚ ድማ ምጉዳል ስብራት የቃልል።

ድሕሪ መጥባሕቲ ዝመጽእ ቃንዛ ቅድመ-ብርኪ ኣገዳሲ ጸገም እዩ። ቃንዛ ቅድመ ብርኪ ኣብ 50-70% ካብቶም ስብራት ዘለዎም ሕሙማት ከምዝተራእየ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ 30% ጥራይ ካብቶም ሕሙማት ድሕሪ ምእላይ መወዳእታ ጽላት ቃንዛ ከምዘጋጠሞም ተገሊጹ። ምስ ምብጻሕ ዝተኣሳሰር ምፍጣር በሰላ ናይ ፓተላር ቴንዶንን ሆፋስ ፋት ፓድን ድሕሪ መጥባሕቲ ቃንዛ ብርኪ ክኸውን ዝኽእል ምንጪ ክኸውን ከምዝኽእል ተገሚቱ። ብተወሳኺ፡ እቲ ሱፕራፓቴላር ኣገባብ፡ ነቲ ባህላዊ ምቑራጽ ጨንፈር ፓተላር ጨንፈር ሳፈነስ ነርቭ ምቑራጽ የወግድ፡ እዚ ድማ ንቕድሚት ብርኪ ምድናስን ምድኻም ስምዒትን የወግድ (ስእሊ 4)። ጽፍሪ ብናይ ኳድሪሰፕስ ቴንዶን ምሕላፍ፡ በዚ ድማ ነቲ ፓተላር ቴንዶን ከምዘይተበላሸወ ምግዳፍ፡ ድሕሪ መጥባሕቲ ንዝፍጠር ቃንዛ ብርኪ ብዓቢኡ ዝቕንስ ይመስል።

ስእሊ 4 ርክብ ኣብ መንጎ ሳፈናዊ ነርቭን ዝተፈላለየ መእተዊታት ናብ ጽፍሪ ቲብያሊስ ኦብሊክዋን።

ብሰንኪ ምቹእ ውጽኢት ፕሮክሲማል ስንብራት፡ ኣብ ክሊኒካዊ ልምምድ ዝረኣዩ ምልክታት ናብ ኩሎም ስብራት ተዘርጊሖም ኣለዉ።

ኣብ ሱፕራፓቴላር ኣቀራርባ ኣብ ውሽጢ ሜዱላሪ መስማር ክህልዉ ዝኽእሉ ጸገማት፤

- ኣብ መላግቦ ብርኪ ናይ ሪሚንግ ፍርስራስ ክገድፍ ይኽእል። ይኹን እምበር፡ ክሊኒካዊ ተመኩሮ ምስ ሬትሮግሬድ ፌሞራል ናይሊንግ፡ ናይ ሓጺር ወይ ነዊሕ ግዜ ዝኾነ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኣየርኣየን።

- እቲ ስብራት ምስ ሓወየ እቲ ዝተተኽለሉ ቦታ ብኸመይ ይእለ? ዋላ እኳ ብቴክኒካዊ መዳይ ንኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ብሱፕራፓቴላር ኣገባብ ምእላይ ዝከኣል እንተኾነ፡ እቲ ሜላ ግን ጠለብ ዝሓትት ስለዝኾነ መብዛሕትኦም ሓካይም መጥባሕቲ ንኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ብኢንፍራፓቴላር ኣገባብ ምእላይ ይመርጹ።

02.ሱፕራፓቴላር ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ መዓስ ክጥቀም ኣለዎ?

ብልጫታት

- ፍርቂ ዝተዘርግሐ ኣቀማምጣ ብርኪ ኣብ እዋን ምእታው ጽፍሪ ንሓይልታት ጭዋዳታትን ምዕቃብን ብምዝዛምን ንናይ ስንብራት ምትዕጽጻፍን ምንካይን የቃልል።

- ምስ ባህላዊ ሜላታት ክነጻጸር እንከሎ፡ ድሕሪ መጥባሕቲ ዝመጽእ ዘይምስምማዕ ናይ ፕሮክሲማል፡ ሴግመንታልን ዲስታልን ስንብራት ትሑት ሓደጋ

- ምጽማድ ብቴክኒካዊ መዳይ ንምፍጻሙ ዝቐለለ እዩ።

- ምጽማድ ከም 'ንጽል ሓኪም መጥባሕቲ ኣገባብ' ዝከኣል እዩ።

- ምጉዳል ግዜ ፍሎሮስኮፒ

- ኣብ ፓተላር ቴንዶን ዝኾነ ጉድኣት የለን ከምኡ’ውን ድሕሪ ምጽማር ዝመጽእ ቃንዛ ቅድመ-ብርኪ ውሑድ እዩ።

- ከምቲ ኣብ ፖሊትራውማ ዝግበር ኣብ ብዙሕ ጋንታታት ዝሓቖፈ ኣገባብ ንምፍጻም ዝቐለለ።

ጉድለታት

- ኣብ ብርኪ ካርቲላጅን ካልኦት ኣብ ውሽጢ ኣርቲኩላር ዝርከቡ መዋቕራትን ናይ ምጉዳእ ሓደጋ

- ምውሳኽ ሓደጋ ረኽሲ ብርኪ

- ምእላይ ናይቲ ምትካል ዝተፈለየ ኣገባብ ከድልዮ ይኽእል።

ምልክታት

- ካብ ኣርቲኩላር ወጻኢ ዝፍጠር ስንብራት ናይ ፕሮክሲማል ቲብያ (ዓይነት AO 41A)

- ቀለልቲ ዝተበላሸዉ ስብራት ናይ ቲብያል ዳያፊሲስ (ዓይነት AO 42A-C)

- ሴግመንታል ቲብያል ዳያፊሲስ ፍራክቸር (ዓይነት AO 42C)

- ውጽእ-ኣርቲኩላርን ቀሊልን ኢንትራ-ኣርቲኩላር ዲስታል ኤክስቴንሽን ስብራት ናይ ዲስታል ቲብያ (ዓይነት AO 43Aን C1ን)

- ተንሳፋፊ ብርኪ

ተጻረርቲ ምልክታት

- ጉስቲሎ ደረጃ 3C ክፉት ስብራት ቲብያ ብሰንኪ ምውሳኽ ሓደጋ ረኽሲ መላግቦ፡ ዋላ እኳ ኣብ ክፉት ስብራት ምውሳኽ ሓደጋ ረኽሲ መላግቦ እንተዘይተገልጸ

- ኣብ ሱፕራፓቴላር ዞባ ከቢድ ምቕዳድ ልስሉስ ቲሹ፡ ብከላ ወይ ረኽሲ

- ኢፕሲላተርያል ፕሮስቴሲስ ብርኪ (ኣንጻራዊ ጸረ-ምልክት)

- ምትሕውዋስ ብርኪ

- ልዕሊ ዓቐን ምንዋሕ ብርኪ >20°

- ንመእተዊ ነጥቢ ጽፍሪ ዘጠቓልል ኢፕሲላተርያል ቲብያል ፕላቶ ፍራክቸር ብተዛማዲ ጸረ-ምልክት እዩ።

- ንመእተዊ ጽፍሪ ዝዕንቅፍ ምትካል

- ኢፕሲላተርያል ፓተላ ፍራክቸር (ተዛማዲ ጸረ-ምልክት)

03. ኣገባብ መጥባሕቲ

1 ኣቃውማን ኣረኣእያን ኣካላት

ስእሊ 5 እቲ ሕሙም ኣብ ልዕሊ ሬድዮሉሰንት ጠረጴዛ ተደፊኡ ይድቅስ እዚ ድማ ንእግሩ ዝተመቓቐለ ምቕማጥ የኽእል። እቲ ዝተሰብረ መሓውር ብናጽነት ተንጠልጢሉ ይተርፍ እሞ ኣብ ትሕቲ መላግቦ ብርኪ (ሀ) ጥቕላል ይቕመጥ እሞ ካብ 10-30° ምዕጻፍ ብርኪ ይበጽሕ 

(ለ)። እቲ ሲ-ኣርም ኣብ ተጻራሪ ሸነኽ ይቕመጥ። እቲ ዘይተተንከፈ እግሪ ካብ ልኡል 10-30° ንታሕቲ ይወርድ እሞ ኣብ ጎናዊ ኣቀማምጣ ግቡእ ምስሊ ምውሳድ የረጋግጽ።

2 ቅኑዕ መእተዊ መርፍእ ርኸብ

ስእሊ 6 እዚ ኣገባብ ብሻፍት ናይ ፓቴላ፣ ቲብያል ቱቤሮሲቲን ቅድመ ቲብያል ኮርተክስን ይልለ። 2 ሴንቲ ሜተር ንውሓት ዘለዎ ምቑራጽ ቆርበት ካብ 1-1.5 ሴንቲ ሜተር ናብ ላዕለዋይ መሰረት ናይቲ ፓቴላ ብቐረባ ይግበር። ቴንዶን ኳድሪሰፕስ ተቓሊዑ ብኣንፈት ጽሕግታት ቴንዶን ማእከላይ መስመር ንውሓት ዘለዎ ምቑራጽ ይግበር። እቲ ሱፕራፓቴላር ሪሰስ ይኽፈት እሞ ኣጻብዕቲ ናይቲ መጥባሕቲ ዝገብር ሓኪም ካብ ትሕቲ ፓቴላ ናብ መላግቦ ብርኪ ብምእታው ምቕሉል ምብጻሕ ይግምግም። ቁሩብ ምንዋሕ ናይቲ መሓውር ናብ ብርኪ ንምብጻሕ ከቃልል ይኽእል። ንቁሩብ ምልዓል ፓቴላ ላንገንቤክ ሪትራክተር ምእታው እውን ንመበገሲ ከዕብዮ ይኽእል። እቲ ናይ መላግቦ ቦታ ኣዝዩ ጸቢብን መሳርሒታት ምጥቃም ኣጸጋሚ እንተኾይኑን፡ እቲ ማእከላይ ወይ ጎናዊ ደገፍ ባንድ ብቐረባኡ ክቑረጽ ይኽእል፡ ምእንቲ ነቲ ፓቴላ ናብ ሓደ ሸነኽ ብፍርቂ ምፍንጫል።

3ምክልኻል መላግቦ

ስእሊ 7 ምክልኻል ፓተሎፌሞራል ካርቲላጅ ካብ ምስ መጥባሕቲ ዝተኣሳሰር መጉዳእቲ ሓደ ካብ ቀንዲ ዕላማታት መስርሕ መጥባሕቲ እዩ። ስለዚ ኣብ እዋን ምእታው መሳርሕን ጽፍርን መከላኸሊ ስሊቭ ክጥቀሙ ኣለዎም።a ንመሳርሒታት ትራንስኣርቲኩላር መእተዊ ንመእተዊ መትሓዚ፣ ግዳማዊ (ልስሉስ)ን ውሽጣውን (ሓጺን) መከላኸሊ ስሊቭ፣ ትሮካር ፒንን ፖሮስ ሽቦ መምርሒታትን ይርከብዎም።b እቶም ናይ ምእታው መትሓዚታት ብመከላኸሊ ስሊቭን ናይ ደገ (ልስሉስ)ን ውሽጣውን (ሓጺንን) መከላኸሊ ስሊቭ፣ ኣትሮካር ፒን፣ ከምኡውን ሓደ ስሉጥ ሽቦ መምርሒ። እቲ ትሮካር መርፍእ ምስቲ መከላኸሊ ስሊቭን ናይ ምእታው መትሓዚን ይእከብ።b ናይ ምትካል መትሓዚ ምስ ጎናዊ ንፋስ ዝኣትወሉ ቀዳዳት። እቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ምእታው መትሓዚ ዘሎ መቆጻጸሪ ብኣጋጣሚ ናይቲ መትሓዚ ውህደት ይከላኸል

4 ነቲ መምርሒ ሽቦ ኣእቲኻ ነቲ ቦታ ኣስተኻኽሎ

ስእሊ 8ሀ እቲ መትሓዚ ምትእኽኻብ ኣብ ትሕቲ ፓቴላ ብመንገዲ ፓተሎፌሞራል መላግቦ ናብቲ ዝድለ መእተዊ ነጥቢ ኣብ ቲብያ ገጹ ይኣቱ (ስእሊ 9)። ኣብ መብዛሕትኡ እዋን፡ እቲ ፓቴላ ኣብ እዋን ምእታው መሳርሒ ቁሩብ ብማእከላይ ወይ ብጐድኒ ይንቀሳቐስ። እቲ ኣብ መላግቦ ፓተሎፌሞራል ዝርከብ ጕድጓድ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ መርፍእ ትሮካር ብኣውቶማቲክ ናብቲ ቅኑዕ ቦታ ይመርሖ።

ስእሊ 8ለ ኣብ ክልቲኡ ነፈርቲ ፍሎሮስኮፒ ተጠቒምካ ኣቀማምጣ ተረጋጊፁን ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ ድማ ተኣሪሙን። ብድሕሪኡ መርፍእ ትሮካር ብፖሮስ ጋይድዋየር ይትካእ፣ እዚ መምርሒ ሽቦ ብማእከላይ ቀዳድ ናይቲ መምርሒ ሽቦ ዝሓልፍን ጫፉ ኣብ ፕሮክሲማል ቲብያል ሜታፊሲስ ዝኣቱን ቅኑዕ ኣቀማምጣ ንምርግጋጽ እዩ።

ስእሊ 8ሐ እቲ መምርሒ ሽቦ ኣብ ትሕቲ ምቹእ ቦታ ኣብ ዝህልወሉ እዋን ካልኣይ መምርሒ ሽቦ ብመንገዲ እቲ ስሉጥ መምርሒ ሽቦ ኣብ ዝሓሸ ቦታ ቁሩብ ምትዕርራይ ንምግባር ይከኣል፣ ክሳብ ዝለዓለ 4.3 ሚ.ሜ ከም ኣማራጺ፣ ካብቲ መምርሒ ሽቦ ጀሚርካ ብዘይ ሓገዝ ኣብቲ ዝበለጸ መእተዊ ነጥቢ ምቕማጥ ዝቐለለ ክኸውን ይኽእል። ድሕሪኡ እቲ ምስቲ መምርሒ ሽቦ ዘለዎ ናይ ምእታው መሳርሒ ኣብ ልዕሊ እቲ መምርሒ ሽቦ ይንሳፈፍ።

5 ምስፍሕፋሕ ሜዱላ ኦብሎንጋታ

ስእሊ 9ሀ ካብቲ ምቹእ መእተዊ ነጥቢ ንሜዱላሪ ካቪቲ ምኽፋት ኣብ መስርሕ መጥባሕቲ ወሳኒ ስጉምቲ እዩ። ኣብ ቅድመ-ድሕሪት ጽፍሒ እዚ ማእከላይ ገጽ ናይቲ ላተርያል ቲብያል ስፐር እዩ። ኣብ ጐድናዊ ጽፍሒ፡ እቲ ቅኑዕ መእተዊ ነጥቢ ኣብ መንጎ ገጽ ኣርቲኩላርን ቅድመ-ኮርተክስን ኣብ ዝግበር ምስግጋር ይርከብ።

ስእሊ 9ለ ቅኑዕ ኣቀማምጣ ናይቲ መምርሒ ሽቦ ምስ ቲብያል ኣክሲስ ኣብ ቅድመ-ድሕሪት ጽፍሒ ዝሰማማዕን ኣብ ጎናዊ ፕሮጀክት ብዝተኻእለ መጠን ምስ ቅድመ-ኮርተክስ ምዕራባዊ ዝቐርብን እዩ። እቲ መምርሒ ሽቦ ብድሕሪት ናይ ምንቅስቓስ ዝንባለ ኣለዎ።

ስእሊ 9ሐ ፒን ወይ ጽፍሪ ብትኽክል ክኣቱ ኣብ ዘይክእለሉ ኩነታት፡ ነቲ ጽፍሪ ወይ ፒን ምዕጋት ነቲ ጽፍሪ ናብቲ ቅኑዕ ቦታ ንምምራሕ ይሕግዝ። 

ጽፍሪ ምዕጋት ኣብቲ ሰፊሕ ዞባ ሜታፊዝያል ይጥቀሙ፡ እቲ መምርሒ ሽቦ ወይ ጽፍሪ ምስቲ ንውሓት ዘለዎ ኣክሲስ ናይቲ ዓጽሚ ማዕረ ክኸውን ኣብ ዘይክእለሉ እዋን ወይ ኣብ እዋን ምእታው ጽፍሪ ኣብ ሓደ ወይ ክልቲኡ ጽፍሪታት ስብራት ዘይምስምማዕ ምስ ዝጸንሕ።

ስእሊ 10 ኣብዚ ደረጃ እዚ እቲ መትሓዚ ምትእኽኻብ 3.2 ሚ.ሜ መምርሒ ሽቦ ተጠቒምካ ኣብ ፌሞራል ኮንዲል ክተኣሳሰር ይምከር። እዚ ድማ እቲ ምትእኽኻብ ካብ ቲብያ ከይወጽእ ይኽልክሎ።

ስእሊ 11 እቲ 12.0 ሚ.ሜ ቆፎ ዘለዎ ድሪል ቢት ብውሽጣዊ መከላኸሊ ስሊቭ ኣቢሉ ብመምርሒ ሽቦ ኣቢሉ ናብ ዓጽሚ ንታሕቲ ይቕመጥ። እቲ ሜዱላሪ ካናል ክሳብ 8-10 ሴንቲ ሜተር ዕምቆት ብምኹዓት ይኽፈት እሞ ብኩዕሶ ዝተወድአ መምርሒ ሽቦ ኣብ ፕሮክሲማል ቲብያ ይኣቱ።

6 ምጉዳል ስብራት

ስእሊ 12ሀ ኣብዚ ደረጃ እዚ ነቲ ስብራት ዳግማይ ንሰርዖ።

ስእሊ 12ለ ከከም ኣቀማምጣ እቲ ስብራትን ሞርፎሎጂኡን ዝተፈላለዩ ናይ ምንካይ መሳርሒታት ከም ፐርኩታነስ ክሊፕስ፣ ሪትራክተራት፣ ንኣሽቱ ፍራግመንት ፕሌትስን ብሎኪንግ ስክሪውን ተጠቒምካ ግቡእ ኣሰላልፋ ንምርካብ ይከኣል። ኣብ ምጉዳል ስንብራት ቲብያል ፕሮክሲማል፡ ሓደ ሓደ ግዜ ብሓገዝ ተወሳኺ ምትካል ከይተረፈ፡ ቅድሚ ብመኹዓቲ ካናል ሜዱላሪ ምኽፋት። እቲ ሪሚንግ ሮድ ብዲስታል ይግስግስ እሞ ኣብ ማእከል ዲስታል ቲብያል ሜታፊሲስ ይኣቱ። ድሕሪ ዳግማይ ምቕማጥ ንውሓትን ዲያሜትርን ናይቲ ጽፍሪ ይውሰን። ኣድላዪ እንተኾይኑ ብ0.5 ሚ.ሜ ወሰኽ ሪሚንግ ብምግባር ነቲ ቲብያ ካናል ናብቲ ዝድለ ዲያሜትር ኣዕብዮ። ኣብቲ መከላኸሊ ስሊቭ መትሓዚ ዘሎ መኽፈቲ ኣብ እዋን ሪሚንግ ካብቲ መላግቦ ንዝመጽእ ፍርስራስ ንምፍሳስን ንምምጣጥን የኽእል። እንተተኻኢሉ ብውሑዱ 10 ሚ.ሜ ዲያሜትር ዘለዎ ጽፍሪ ምጥቃም ይምከር። ነዚ ዓይነት ጽፍሪ ዝኸውን 5.0 ሚሜ ዝዓቐኑ ሎኪንግ ቦልት ካብቲ ንደቀቕቲ ጽፍሪ ዝጥቀመሉ 4.0 ሚሜ ዝዓቐኑ ሎኪንግ ቦልት ንውድቀት ዝያዳ ዝጻወር እዩ። ንውሓት ናይ ውሽጢ ጽፍሪ መብዛሕትኡ ግዜ ብፍሎሮስኮፒክ ሩለር ይውሰን።

7ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ጽፍሪ ምእታው

ስእሊ 13ሀ ብፍሎሮስኮፒ ብመንገዲ ሪሚንግ ሮድ ኣቢልካ ጽፍሪ ምእታው። ኣስተውዕል እቲ ናይ ሱፕራፓተላር ጽፍሪ ናይ ምእታው መትሓዚ ካብቲ ናይ ትሕተ-ፓቴላር ጽፍሪ ዝነውሐ እዩ ምኽንያቱ ካብቲ ቆርበት ዝተቖርጸሉ ቦታ ክሳብ ቲብያል ጽፍሪ መእተዊ ነጥቢ ዘሎ ርሕቀት እውን ዝነውሐ እዩ።

ስእሊ 13ለ ኣብ ቀረባ ጫፍ ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ዝርከብ ምጥዋይ (Herzog curve) ብውሽጣዊ ብረት መከላኸሊ ስሊቭ ክኣቱ ከምዘይክእል ኣስተውዕሉ። ስለዚ፡ እቲ ውሽጣዊ መከላኸሊ ስሊቭ ቅድሚ ምእታው ጽፍሪ ካብቲ መትሓዚ ኣሰባብራ ክእለ ኣለዎ (ለ፤ ክፍሊ 'ጌጋታት፡ ሓደጋታትን ጸገማትን' ርአ)። ኣብ ቅድሚት-ድሕሪትን ጎናዊን ትርኢት ናይ መወዳእታ ኣቀማምጣ ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ምፍታሽ። ነቲ ናይ ሪሚንግ በትሪ ኣውጽእዎ። እቲ ጽፍሪ ምትካእ እንተድኣ ኣድልዩ፡ ነቲ ሪሚንግ በትሪ ኣብ ቦታኡ ገዲፍካ ነቲ ሓድሽ ጽፍሪ ኣብቲ በትሪ ኣእትዎ። ኣብቲ ናይ ምእታው መትሓዚ 5 ሚ.ሜ ምልክታት ዕምቆት ምትእትታው ናይቲ ምትካል ኣብ ፕሮክሲማል ቲብያ የመልክት (ስእሊ 14)። (ስእሊ 14)

8 ዲስታልን ፕሮክሲማልን ምዕጻው

ስእሊ 14ሀ ቅርበትን ርሑቕን ምዕጻው ቅርጽታት ኣብ ፍሉይ ባህርያት ስብራት ይምርኮስ። ቅርበት ምዕጻው ብዓላማ ዝገብር ቅልጽም ክፍጸም ይኽእል። ዲስታል ሎኪንግ ብናጻ ኢድ ወይ ብመገዲ ሬድዮፓክ ድሪል ጋይድ ይፍጸም። ከም ኣማራጺ፡ ናይ መወዳእታ ቆብዕ ክጥቀም ይከኣል፡ እዚ ድማ ዓጽሚ ናብቲ ቀረባ ጫፍ ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ከይዓቢ ይከላኸልን ድሒሩ ነቲ ዝተተኽለ ንምእላይ የመቻችእን እዩ። ብፍላይ ልዕሊ ዓቐን ዝተኣተዉ ጽፍሪ፡ ግቡእ ንውሓት ዘለዎም ናይ መወዳእታ ቆቢዕ ምስ ዝጥቀሙ፡ ንምእላይ ዝቐለለ እዩ። እቲ ዝድለ ንውሓት ናይቲ ናይ መወዳእታ ቆብዕ ኣብቲ መትሓዚ ምልክት ብምእታው ወይ ድማ ብመንገዲ እቲ ዕላማ ዝገብር ቅልጽም መምርሒ ሽቦ ብምእታው ይዕቀን።

ስእሊ 14ለ ጫፍ ናይቲ መምርሒ ሽቦ ኣብ ቀረባ ኣቀማምጣ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዝርከብ ጽፍሪ የመልክት። ነቲ ናይ ዕላማ ቅልጽም ምስቲ ጽፍሪ ዘራኽብ ሽጉጥ ነቲ ናይ መወዳእታ ቆብዕ ንምእታው ክእለ ኣለዎ። እቲ ናይ መወዳእታ ቆብዕ ብበርሚል ናይቲ ናይ ምእታው መትሓዚ ይሓልፍ። እቲ ናይ ምእታው መትሓዚ ኣብ ቦታኡ ይጸንሕ። እዚ ድማ ነቲ ናይ መወዳእታ ቆቢዕ ምስ ላዕለዋይ ክፋል ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ የሰማምዖን ኣብ ብርኪ ከይጠፍእን ይከላኸል። ነቲ መምርሒ ሽቦ ብመንገዲ እቲ ናይ በርሚል መወዳእታ ቆብዕ ናብቲ ቀረባ ጫፍ ናይቲ ጽፍሪ ምእታው እውን ነቲ ናይ መወዳእታ ቆብዕ ናብቲ ኣብ ቀረባ ጫፍ ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ዘለዎ ግቡእ ቦታ ንምምራሕ ይሕግዝ። ኣብ መወዳእታ እቲ መስርሕ፡ ዝኾነ ዝተረፈ ንጥረ ነገራት ፍርስራስ ንምሕጻብ፡ ጽሩይ ጨው ዘለዎ ፍታሕ ክሕጸብ ኣለዎ።

04. ጥንቃቐታት

ንመጥባሕታዊ መጥባሕቲ ዝግበር ጥንቃቐታት

- ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ኦስቲዮኣርትራይተስ ኣብ ዝህልወሉ እዋን፡ ድሩት ምንቅስቓስ ፓተላር ንመላግቦ ንምእታው ክኽልክል ይኽእል። ምቑራጽ ናይቲ ቀረባ ክፋል ናይቲ ማእከላይ ወይ ጎናዊ ደገፍ ባንድ ካብ ማእከላይ ሸነኽ ንመእተዊ ናይቲ ትሮካር ፒን የቃልል።

- ኢፕሲላተርያል ፕሮስቴሲስ ብርኪ ንሱፕራፓቴላር ፒኒንግ ጽኑዕ ጸረ-ምልክት ኣይኮነን። ይኹን እምበር፡ ነቲ ልሙድ መበገሲ ናይቲ ፕሮክሲማል ቲብያል መስማር መስርሕ ምብጻሕ ዘይከኣል ክኸውን ከም ዝኽእል ኣስተውዕል።

- ኣብ ኣርቲኩላር ኤክስቴንሽን ዘለዎም ስብራት፡ ነቲ ኣርቲኩላር ፍራክቸር ባእታ ንምንቅስቓስ ተወሳኺ ሽጉጥ ክኣትዉ ይኽእሉ። እዞም ሽጉጥ ቅድሚ ምትእትታው ጽፍሪ ክቕመጡ ይምከር፣ ምእንቲ ካልኣዊ ምዝንባል ናይቲ ኣርቲኩላር ፍራክቸር።

ፕሮክሲማል ቲብያ ፍራክቸር ኣብ ግምት ዘእተወ

ፕሮክሲማል ቲብያል ፍራክቸርስ ንምስማር ዝኸበዱ ቲብያል ፍራክቸራት ኮይኖም ልክዕ መእተዊ ነጥብታት የድልዮም (ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ)። እዞም ስብራት እዚኦም ቅድሚ ምስማር ምቕናስ ንዝኾነ ይኹን ምጉዳል ሓይሊ ንምምካትን ዝለዓለ ዓወት ንምብጻሕን ክቕንሱ ኣለዎም። ኣብ ገለ ገለ ኣጋጣሚታት፡ ነቲ ዝተጎድአ መሓውር ኣብ ፍርቂ ዝተዘርግሐ ቦታ ብትኽክል ምቕማጥን ልክዕ መእተዊ ነጥቢ ምርካብን ነቲ ጽፍሪ ምስቲ ሜዱላሪ ካናል ኣብ ኮሮናልን ሳጂታልን ኣክስስ ምቕማጥን፡ ድሕሪ ምጽማድ ቲብያ ብግቡእ ምምስሳል የስዕብ።

ይኹን እምበር ኣብ መብዛሕትኡ እዋን ነዞም ስብራት እዚኣቶም ዘዕግብ ዳግመ-ኣቀማምጣ ንምርካብን ንምዕቃብን ገለ ናይ ምንካይ ምልውዋጥ የድሊ። እቲ መስመር ስብራት ቀሊልን ኩርናዕን እንተኾይኑ፡ ኣብ እዋን ምጽማድ ዳግመ-ምትዕርራይ ንምርካብን ንምዕቃብን፡ ብቆርበት ዝተቐመጡ ቀለልቲ ንቑሓት ዘለዎም ዳግመ-ምትዕርራይ ክላምፕ ወይ ኮኣፕቴሽን ክላምፕ ክጥቀሙ ይኽእሉ። እቲ መትሓዚ እኹል እንተዘይኮይኑ ወይ እቲ ናይ ስብራት ነፋሪት ንመጭበጢ እንተዘይተለቂሑ፡ ፖለን ወይ ምዕጋት ሽጉጥ ምዝንባልን ምዝንባዕን ንምክልኻል ክሕግዙ ይኽእሉ (ስእሊ 15)። እዞም ሽጉጥ እዚኦም ብድሕሪት ናብቲ ዝድለ ኣቀማምጣ ጽፍሪ ኣብ ጎናዊ ትርኢት፡ ብጎኒ ድማ ናብቲ ዝድለ ኣቀማምጣ ጽፍሪ ኣብ ቅድሚት-ድሕሪት ትርኢት ይቕመጡ። ንጽቡቕ ዳግመ-ምትዕርራይ ናይዞም ሽጉጥ ብግቡእ ምቕማጥ በዳሂ ክኸውን ይኽእል።

ስእሊ 15 ኣብ ደገ ናይቲ ዝድለ መንገዲ ጽፍሪ ኣብ ቅድሚትን ድሕሪትን ትርኢት (ሀ) ከምኡ’ውን ብድሕሪ እቲ ዝድለ መንገዲ ጽፍሪ ኣብ ጎናዊ ትርኢት (ለ) ዝተቐመጡ ናይ ምዕጻው ሽጉጥ ንሓይልታት ምቕያር ቅርጺ ዝቃወሙ

ካልእ ኣዝዩ ውጽኢታዊ ሜላ ድማ ነቲ ስብራት ኣብ ኣናቶሚካዊ ኣቀማምጣ ንግዚኡ ምጽናዕ እዩ (ስእሊ 16)። መብዛሕትኡ ግዜ ክልተ ወይ ሰለስተ ንጽል ኮርቲካል መዕጸዊ ሽጉጥ ዘለዎ ንእሽቶ ቁርጽራጽ ቱቡላር ፕሌት ኣብ እዋን ምድላው ሱር ካናልን ምእታው ጽፍርን ነቲ ስብራት ከም ዝነከየ ክሕዞ እዩ። እቲ ጽላት ንኽልቲኡ ምዝንባል ክቆጻጸሮ እዩ። እቲ ጽላት ኣብ ቦታኡ ክተርፍ ዘለዎ ጽኑዕ ክፍተት ክሳብ ዘይብሉ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ድሕሪ ምእላይ ጽላት ዘጋጥም ምጉዳል ምጉዳል ንምክልኻል። እዚ ብሓደ ኮርቲካል ስክሪው ዘለዎ ጽላት ተሪር ስለዘይኮነ ኣብ ተዛማዲ ምርግጋእ ናይቲ ጽፍሪ ጽልዋ የብሉን። እቲ ናይ ሪሰት ፕሌት ሜላ ንኽፉትን ዕጹውን ስብራት ክውዕል ይኽእል።

ስእሊ 16 ንእሽቶ መዕጸዊ ጽላት ምስ ሓደ ኮርቲካል ስክሪው ምርካብን ኣብ ኣናቶሚክ ሪፖዚሽን ክቕጽልን ይኽእል። ኣብ መብዛሕትኡ እዋን እቲ ጻሕሊ ድሕሪ ምስማር ኣብ ቦታኡ ክተርፍ ኣለዎ። a ናይ መጀመርታ ቫልጉስ ዲፎርሚቲ ናይ ፕሮክሲማል ቲብያ ፍራክቸር። ለ ኣብ እዋን ምጽማድ ዳግማይ ምቕማጥ ስብራት ንምርካብን ንምዕቃብን ሓደ ንእሽቶ ናይ ስብራት ጽላት ምስ ሓደ ኮርቲካል ስክሪው ብማእከል ይቐርብ። ሐ እቲ ጽላት ድሕሪ ምስማር ተወሳኺ ምርግጋእ ስለ ዝህብ ኣይእለን።

ዘይምስምማዕ፣ ሓደጋታትን ሕልኽላኻትን

- ኣብ ውሽጢ መጥባሕቲ ምዝንባል ናይቲ መከላኸሊ ስሊቭ ኣብ ልዕሊ ቅርጺ ብርኪን ኣብ ውሽጢ ኣርቲኩላር ብርኪን ጉድኣት ከስዕብ ይኽእል እዩ (ስእሊ 17)። እቲ መከላኸሊ ስሊቭ ምሉእ ብምሉእ ዳግማይ ክኣቱ ኣለዎ።

- ቁሩብ ምግልባጥ ናይቲ መከላኸሊ ስሊቭ ንምውጻእ ርእሲ ሪመር ከጋድዶ ይኽእል። ፍሎሮስኮፒ ነቲ ጸገም ንምልላይ ይሕግዝ። ዳግማይ ምትዕርራይ ናይቲ መከላኸሊ ስሊቭ ነቲ ጸገም ይፈትሖ (ስእሊ 18)

- Nail Lock-Up: እቲ ምትካል ኣብቲ ብረት ስሊቭ ኣብቲ ፕሮክሲማል መጠወሪ (Herzog curve) ክዕንቀፍ ይኽእል። ንናይ መወዳእታ ጽፍሪ ምእታው፡ እቲ ብረት ቱቦ ክእለ ኣለዎ፡ እቲ ደጋዊ ልስሉስ ፕላስቲክ ስሊቭ ጥራይ ይተርፍ። እቲ ጽፍሪ ምስ ተዓጽወ፡ ዳግማይ ምሉእ ብምሉእ ክእለን ነቲ ብረት ካኑላ ብፕላስቲክ ካኑላ ጥራይ ኣቢልካ ምስ ኣውጻእካ እቲ ዝተተኽለ ዳግማይ ምእታውን የድሊ።

ስእሊ 17 ብዘይ ፍሎሮስኮፒክ ትዕዝብቲ መከላኸሊ ስሊቭ ምስሓብ ናብ መጉዳእቲ ብርኪ ከስዕብ ይኽእል።

ስእሊ 18 a ምግልባጥ ወይ ብኣጋጣሚ ምግልባጥ ናይቲ መከላኸሊ ሽፋን ንመውጽኢ ሪመር ክዕንቅፍ ይኽእል እዩ፣ ምኽንያቱ ርእሲ ሪመር ክዕጸው ይኽእል። ለ ፍሎሮስኮፒክ መርመራ ምስ ኣሰላልፋ ምእራም ርእሲ ሪመር ምእላይ የኽእል። ሐ ርእሲ ሪመር ኣብ ቦታኡ እንተዘይሃልዩ ክእለ ይኽእል። መ ርእሲ ሪመር ኣብ ቦታኡ እንተዘይሃልዩ ክእለ ይኽእል።

መወከሲታት

Hessmann MH, Buhl M, Finkemeier C, Khoury A, Mosheiff R, Blauth M. ሱፕራፓቴላር ምጽማር ስብራት ቲብያ። ኦፐር ኦርቶፕ ትራውማቶል. 2020 ጥቅምቲ፤32(5):440-454።