पळोवप: 0 लेखक: साइट संपादक प्रकाशना वेळ: 2025-04-01 मूळ: सायट
दी गुडघ्याच्या सांध्यांत 4 हाडां आसतात: फीमर, टिबिया, पॅटेला आनी फायबुला.
तातूंत ३ विभाग आसतात: मध्यवर्ती टिबियोफेमोरल विभाग, बाजूचो टिबियोफेमोरल विभाग आनी पॅटेलोफेमोरल विभाग आनी ३ विभागांत सायनोव्हियल पोकळी वांटून घेतात.

गुडघ्याक ३ सांधे आसतात: मध्यवर्ती टिबियोफेमोरल सांदो, बाजूचो टिबियोफेमोरल सांदो आनी पॅटेलोफेमोरल सांदो.
टिबियोफेमोरल सांदो भायल्या फीमराक टिबियाकडेन जोडटा आनी भायलो फीमर पातळ जावन मध्यवर्ती फीमरल कॉन्डील आनी बाजूची फीमरल कॉन्डील तयार जाता. टिबिया तुळेन सपाट आसता, पूण झुकपी मेनिस्कस ताका भायर सरपी फेमोरल कॉन्डिल्साच्या लागींच्या संपर्कांत हाडटा.
ऊरुचे कोंडिल इंटरकंडिल फोसा वरवीं वेगळे जातात, ताका ऊरु खांची वा ऊरु तालस अशेंय म्हण्टात.

पॅटेल हें चतुर्भुज स्नायूंच्या स्नायूंत गुंथिल्लें बियाचें हाड आसून तें ट्रॉकॅन्टेरिक खांचीकडेन एक सांदो तयार करता.
चतुर्भुज स्नायूंचो यांत्रिक फायदो वाडोवपाचें काम करता. फायबुलाची तकली गुडघ्याच्या कॅप्सूलांत आसता पूण चड करून ती वजन घेवपी संधिवात पृश्ठभाग म्हणून काम करिना. फेमोरल कॉन्डील्स आनी टिबिया पठार हे सांध्याची रेखा तयार करतात.

गुडघ्याच्या सांध्याची स्थिरताय वेगवेगळ्या मोव ऊतकांक लागून तिगून उरता आनी तीं सांध्यांतल्यान कुशनिंग संरक्षणूय दितात.
टिबिया आनी फीमर गुडघ्याच्या सांध्याच्या भितरल्या भागांत धक्को सोंसपी हायलायन कूर्चा हांणी व्यापिल्लें आसता.
-चक्राच्या आकाराचे बाजूचे आनी मध्यवर्ती मेनिस्की अतिरिक्त धक्को शोशण करतात आनी तशेंच गुडघ्याचेर पुराय सांध्यांत शक्तींचें वितरण करतात.
-अग्रभागांतलो क्रूसियस स्नायुबंध (ACL) आनी फाटल्यान आशिल्लो क्रूसियस स्नायुबंध (PCL) अग्र-फाटलो आनी वळप-विस्तार हालचालींक स्थीर करतात.
-मध्यम कोलेटरल स्नायुबंध आनी बाजूचो कोलेटरल लिगामेंट गुडघ्याक तांच्या तांच्या विमानांत स्थीर करतात.
-गुडघ्याक स्थीर करपी हेर रचणुकांनी इलिओटिबियाल बंडल आनी फाटल्या बाजूच्या शिंगाचो एक भाग हांचो आस्पाव जाता.

सादारणपणान गुडघ्याभोंवतणीं जायतीं पुटीचीं रचणूकां मेळटात, तातूंत स्नायू म्यान पुळेर आनी सायनोव्हियल बर्सा हांचो आस्पाव जाता. स्नायू म्यान पुळेर म्हळ्यार दाट तंतूमय संयोजी ऊतकांनी रेखांकित आनी श्लेष्म आशिल्लो सौम्य विकृतताय.
पोप्लिटिया पुळेर (म्हळ्यार बेकर पुळेर) हो कुडींतलो सगळ्यांत चड प्रमाणांत दिसपी सायनोव्हियल पुळेर. जठराच्या स्नायूंच्या मध्यवर्ती तकली आनी अर्दपड्ड्याचो स्नायू हांचेमदल्या बर्सांतल्यान ताचो उगम जाता. पोपलीटियल पुळेर चड करून लक्षणां नाशिल्ले आसतात पूण चड करून गुडघ्याच्या इंट्रा-आर्टिकुलर विकारांक लागून जातात.
गुडघ्याच्या फुडल्या भागांत चार सामान्य बर्सा आसतात. सुप्रॅपॅटलर बर्सा गुडघ्याच्या कॅप्सूलाच्या लागीं आसता आनी तो रेक्टस फेमोरिस स्नायू आनी फीमर हांचेमदीं आसता आनी चडशा प्रौढांत गुडघ्याच्या सांध्यावांगडा ताची येरादारी आसता. प्रीपॅटेलर बर्सा पॅटेलाच्या फकत फुडें आसता. उपरांतचो इन्फ्रापॅटलर बर्सा पॅटेलर स्नायूच्या भायल्या भागाक आनी टिबिया ट्यूबरोसिटीक उपरांतचो आसता, जाल्यार खोल इंफ्रापॅटलर बर्सा पॅटेलर स्नायूच्या भायल्या भाग आनी अग्र टिबिया ट्यूबरोसिटी हांचेमदीं खोल पडटा. चड वापरल्यार वा आघाताक लागून उपरांतच्या बर्साक दाह जावंक शकता, जशें चड काळ गुडघे टेकप, जाल्यार गुडघ्याचो विस्तार करपी संरचनेचो चड वापर केल्यार परत परत उडी मारप वा धांवप अशा खोल इंफ्रापॅटलर बर्साची सुज येवंक शकता.
गुडघ्याच्या मध्यवर्ती आंगांत हंसपांयचो बुर्सा, अर्दपड्डो बुर्सा आनी सुप्रॅपॅटलर बर्सा हांचो आस्पाव जाता. हंसपांयचो बर्सा बाजूच्या टिबियाच्या कोलेटरल लिगामेंटाच्या टिबिया थांब्या आनी शिंवराच्या भायल्या संलयन स्नायू, पातळ फेमोरल आनी सेमीटेंडिनोसस स्नायू हांचेमदीं आसता. अर्दपड्ड्याचो बर्सा अर्दपड्ड्याचो स्नायू आनी मध्यवर्ती टिबिया कंडिल हांचेमदीं आसता आनी सुप्रॅपॅटलर बर्सा हो गुडघ्याच्या सांध्यांतलो सगळ्यांत व्हडलो बुर्सा आसून तो पॅटेलावयल्यान आनी चतुर्भुज स्नायूच्या खोल पृश्ठाचेर आसता.
सक्रिय गुडघ्याच्या वळपाचें मुल्यांकन करपाखातीर दुयेंतीक प्रवण स्थिती घेवची आनी चडांत चड गुडघ्याक वळोवचो, जाका लागून टाळू ग्लुटियल खांचीक शक्य तितली लागीं आसतली; वळपाचो सामान्य कोन सुमार १३०° आसता.
गुडघ्याच्या विस्ताराचें मुल्यांकन करपाखातीर दुयेंतीक बसपाची स्थिती घेवची आनी गुडघ्याचो चडांत चड विस्तार करचो. सरळ पांय वा तटस्थ स्थितीपरस (०°) गुडघ्याचो विस्तार कांय दुयेंतींक सामान्य आसता पूण ताका अतिविस्तार अशें म्हण्टात. ३°-५° परस चड विस्तार नासप हें सामान्य सादरीकरण. ह्या आवांठाभायर जावपी अतिविस्ताराक गुडघ्याचें रेट्रोफ्लेक्सन अशें म्हण्टात आनी तें एक असामान्य सादरीकरण.

होमस चांचणेंत चतुर्भुज आनी नितंब फ्लेक्सर हांची लवचीकता चांचणी करतात.
जर हिप फ्लेक्सन आकुंचन आसल्यार ड्रॅपिंग सकयल्या तोंकाची मांडयो तपासणी मेजाकडेन फ्लश वा सकयल वचचेपरस कमानीकडेन कोन जातली.
फांशी आशिल्ल्या मांडयेचो परिक्षेच्या मेजाचेर आशिल्लो कोन नितंब वळपाच्या आकुंचनाची मापां दाखयता.
चतुर्भुज घट्टपण आसल्यार ड्रॅपाचो सकयलो पांय परिक्षेच्या मेजवापसून पयस कोन करून वचतलो. जमनीवयल्या प्लंब रेशेवांगडा सकयल्या पांयान ड्रॅपिंग केल्लो कोन चतुर्भुज ताणाची मापां दाखयता.


फाटल्यान ड्रॉअर चांचणी - फाटल्या ड्रॉअराची चांचणी दुयेंतीक सुपाइन स्थितींत, पिडिल्लो नितंब 45° मेरेन वांकून, गुडघो 90° मेरेन वांकून आनी पांय तटस्थ स्थितींत दवरून करतात . परीक्षक दोनूय हातांचे आंगठे टिबियाच्या नळयेचेर दवरतना दोनूय हातांनी वर्तुळाकार पकडांत दुयेंतीच्या निकटवर्ती टिबियाक धरता. उपरांत निकटवर्ती टिबियाचेर फाटींफुडें बळ घालतात. टिबियाचें फाटल्यान ०.५-१ सेंमी.परस चड विस्थापन आनी भलायकेन बऱ्या बाजूपरस चड फाटल्यान विस्थापन जाल्यार गुडघ्याच्या फाटल्या खुरीस स्नायुबंधाचें आंशिक वा पुराय फाडप दिसून येता.

चतुर्भुज सक्रिय आकुंचन चांचणी - दुयेंतीचो पांय (सादारणपणान पांयाचेर बसून) स्थीर करता आनी दुयेंतीक तपासणी मेजाचेर पांय फुडें सरकपाचो यत्न करपाक लायता (परीक्षकाच्या हाताच्या प्रतिकाराक आड), हे युक्तीवरवीं चतुर्भुज स्नायू आकुंचन जाता, जाका लागून फाटल्यान आशिल्ल्या क्रुशिएट लिगामेंटाच्या उणावांत टिबियाचें अग्रभाग उण्यांत उणें 2 मिमी गुडघ्याचो.

टिबिया भायली घुंवपाची चांचणी - फाटल्या बाजूच्या कोनशाक जाल्ली जखम आनी फाटल्यान आशिल्ल्या क्रूसियस स्नायुबंधाची जखम आशिल्ल्याचें सोदून काडपाखातीर टिबिया भायली घुंवपाची चांचणी वापरतात. गुडघ्याच्या वळोवपाच्या वेळार ३०° आनी ९०° अशा वेळार टिबिया निश्क्रीयपणान भायल्यान घुंवता. जर पिडिल्ली बाजू भलायकेन बरी आशिल्ले बाजूपरस १०°-१५° परस चड घुंवडायल्यार ही चांचणी पॉझिटिव्ह मेळटा. गुडघ्याच्या वळपाचेर ३०° पॉझिटिव्ह आनी ९०° नकारात्मक जाल्यार सादी पीएलसी जखम दिसता आनी ३०° आनी ९०° ह्या दोनूय वळींनी पॉझिटिव्ह जाल्यार फाटल्या क्रूसिएट लिगामेंट आनी पोस्टरोलेटरल कॉम्प्लेक्स ह्या दोनूय प्रकारांक जखम जाल्ल्याचें दिसता.
पॅटेलर स्नायुबंध, मध्यवर्ती पॅटेलर स्नायुबंध, बाजूचो पॅटेलर स्नायुबंध
अग्र खुरीस स्नायुबंध, फाटलो खुरीस स्नायुबंध
मध्यवर्ती कोलेटरल स्नायुबंध, बाजूचो कोलेटरल लिगामेंट, पॉप्लिटिया तिरपे स्नायुबंध, फायबुलर कोलेटरल लिगामेंट

पोप्लिटिया धमनी, पॉप्लिटियल शिरा आनी टिबिया तंत्रिका (सियाटिक तंत्रिका ची चालूच) हांचो आस्पाव आशिल्लो तंत्रिका रगतपेशींचो गुठली गुडघ्याच्या सांध्याच्या फाटल्यानच वता.
सामान्य पेरोनियल तंत्रिका ही सायटिक तंत्रिकाचो बाजूचो फांटो.

चतुर्भुजांत रेक्टस फेमोरिस, वास्टस मेडियालिस, वास्टस लेटरल आनी इंटरमेडियस फेमोरिस हांचो आस्पाव जाता.
बाइसेप्स फेमोरिस, सेमीटेंडिनोसस आनी सेमीमेम्ब्रेनोसस हांचो आस्पाव जाता;
गॅस्ट्रोक्नीमियास हें वखद.
टिबियालिस अँटीरियर.
गुडघ्याच्या सांध्याची स्थिरताय सांबाळपी स्नायू, तातूंत चतुर्भुज, शिंवर स्नायू, हॅमस्ट्रिंग्स, पातळ ऊरुचे स्नायू, बाइसेप्स फेमोरिस, सेमीटेंडिनोसस आनी सेमीमेम्ब्रेनोसस हांचो आस्पाव जाता.

पिडेस्त वटेन आनी दुयेंतीचे उरफाटे वटेन आशिल्ल्या गुडघ्याच्या सांध्यांची हालचाल आनी सममिती पळोवप आनी थळावी सुज, कातीचो रंग असामान्य आनी चालना विकृत आदी आसा काय ना हाचेर लक्ष दिवचें 3.
वेदना आनी सुजपाची सुवात, खोलाय, व्याप्ती आनी सैम तपासात, दुयेंतीची पिडिल्ली बाजू शक्य तितली शिथील स्थितींत दवरात.
दुयेंतीच्या सक्रिय आनी निष्क्रिय कार्यावळींतल्यान गुडघ्याच्या सांध्याची हालचाल तपासात.
अवयवाच्या दर एका विभागाची लांबाय तशेंच एकूण लांबाय, अवयवाची परिघ, सांध्यांची गतीची व्याप्ती, स्नायूंची तांक, संवेदना क्षेत्र उणें जावप आदी मेजप आनी नोंदी आनी चिन्नां करप.
- फ्लोटिंग पॅटेल चांचणी: दुयेंतीच्या गुडघ्याच्या सांध्यांत स्त्राव आसा काय ना तें पळोवप.
द्रव जमपाक मेळचो म्हूण सुप्रॅपॅटेलर बर्सा निचोडल्या उपरांत गुडघ्याच्या सांध्यांत द्रव आसल्यार तर्जनीन पॅटेलाक हळूच दामतात आनी एकदां दाब सोडल्या उपरांत द्रवाच्या उदकांतल्यान वचपी शक्तीखाला पॅटेल वयर उडटलो आनी दाब सोडटना उदकांतल्यान वचपी बळाक लागून पॅटेलाक पोपिंग वा तरंगपाची संवेदना जातली

- ड्रॉअर चांचणी: क्रूसियस स्नायुबंधाक लुकसाण जालां काय ना तें पळोवप.
अँटीरियर ड्रॉअर चांचणी: दुयेंती खाटीचेर सपाट पडटा, गुडघ्याक वळप ९० °, खाटीचेर पांय सपाट, आराम दवरतात. तो स्थिर करपाक दुयेंतीच्या पांयांचेर परीक्षक, हात गुडघ्याच्या सांध्याच्या टिबिया तोंकाक धरून, वासराक फुडें ओडून घेवप, जशें टिबिया अग्रविस्थापन 5 मिमी.च्या भलायकेक बरी बाजू परस पॉझिटिव्ह आसता, पॉझिटिव्ह अशें दिसता की अँटीरियर क्रूसिएट लिगामेंट जखम जाल्या (नोंद: लॅचमन चांचणी ही गुडघ्याच्या वळपाची अग्र ड्रॉअर चांचणी 30 °).

फाटल्या ड्रॉअराची चांचणी: दुयेंती फाटीर पडटा, गुडघो ९०° वांकयता, दोनूय हात गुडघ्याच्या सांध्याच्या फाटीर दवरता, आंगठो विस्तारक वटेन दवरता, वासराचो निकटवर्ती तोंक परत परत फाटीं धुकळटा आनी ओडटा आनी टिबिया फीमराचेर पॉझिटिव्ह म्हणून फाटीं सरता, हाचेवयल्यान फाटलो क्रूसिएट स्नायुबंध अंशतः वा पुरायपणान फुटला अशें दिसता.

- ग्राइंडिंग चांचणी: गुडघ्याच्या मेनिस्कसाक कसलेंच लुकसाण जालां काय ना हें स्पश्ट करप.
गुडघ्याच्या सांध्याची ग्राइंडिंग चांचणी: गुडघ्याच्या सांध्याच्या बाजूच्या कोलेटरल लिगामेंट आनी मेनिस्कस जखमांची तपासणी करपाखातीर वापरिल्ली शारिरीक तपासणी पद्दत.
दुयेंती प्रवण स्थितींत आसता आनी ताचो पिडिल्लो गुडघो ९०° वांकून आसता.
1. घुंवपी उखलपाची चांचणी
परीक्षक वासराक दुयेंतीच्या मांडयेर दामून दोनूय हातांनी टाळूक धरून वासराक वासराच्या रेखांशीय अक्षाभोंवतणी उखलता, तेचपरी भितरली आनी भायली घुंवपाचीं हालचालीं करता; गुडघ्याच्या दोनूय वटांनी दुखप जाल्यार तो बाजूच्या कोलेटरल लिगामेंटाची जखम असो दुबाव येता.
2. घुंवपी संपीडन चांचणी
परीक्षक दोनूय हातांनी पिडिल्ल्या अवयवाचो पांय धरता, जाका लागून पिडिल्लो गुडघो ९०° वांकून वासराक पांय वयर दवरून उब्या स्थितींत आसता. उपरांत गुडघ्याचो सांदो सकयल निचोडून वासराक एकाच वेळार भितर आनी भायर घुंवडावचो. गुडघ्याच्या सांध्याचे भितरले आनी भायले वटेन दुखल्यार भितरलो आनी भायलो मेनिस्कस इबाडला अशें दिसता.
गुडघो चड वळणांत आसल्यार फाटल्या शिंगाचो मेनिस्कस फुटपाचो दुबाव येता; ९०° तापमानांत आसल्यार मध्यवर्ती फुटपाचो दुबाव येता; सरळ स्थितीकडेन वतना दुखप जाल्यार अग्र शिंग फुटपाचो दुबाव येता.

- बाजूची ताण चांचणी: बाजूच्या कोलेटरल लिगामेंटाक लुकसाण जालां काय ना तें दुयेंतीचें निरिक्षण करप.
गुडघ्याच्या बाजूच्या ताणाची चांचणी ही गुडघ्याच्या बाजूच्या कोलेटरल स्नायुबंधांची तपासणी करपाखातीर वापरतात ती शारिरीक तपासणी.
स्थिती: दुयेंती तपासणी खाटीचेर सुपीन पडटा आनी पिडिल्लो अवयव हळूच अपहरण करतात, जाका लागून पिडिल्लो सकयलो पांय खाटीभायर दवरतात.
सांध्याची स्थिती: गुडघो पुरायपणान विस्तारिल्ले स्थितींत आनी ३०° वळिल्ले स्थितींत दवरतात.
बळग्याचो उपेग: वयल्या दोन गुडघ्याच्या स्थितींत परीक्षक दुयेंतीचो सकयलो पांय दोनूय हातांनी धरून अनुक्रमान मध्य आनी बाजूच्या बाजूक ताण घालता, जाका लागून गुडघ्याचो सांदो निष्क्रियपणान अपहरण वा आकर्शण जाता, म्हळ्यार व्हॅल्गस आनी व्हॅल्गस चांचण्यो करून भलायकेन बऱ्या बाजूकडेन तुळा करतात.
ताण लावपाचे प्रक्रियेंत गुडघ्याच्या सांध्यांत दुखप वा उलटपणाचो आनी उलटपाचो कोन सामान्य आवांठाभायर आशिल्ल्याचें दिसून आयल्यार आनी पोपिंगाची संवेदना जाल्यार बाजूच्या कोलेटरल लिगामेंटांत मोडण वा फुटलां अशें दिसून येता. भायल्या घुंवपाची ताण चांचणी पॉझिटिव्ह आसतना मध्यवर्ती सरळ दिका अस्थीर आशिल्ल्याचें दिसून येता आनी मध्यवर्ती कोलेटरल लिगामेंट, मध्यवर्ती मेनिस्कस आनी सांध्याच्या कॅप्सूलाचे घाय आसूं येतात; जेन्ना अंतर्गत घुंवपाची ताण चांचणी पॉझिटिव्ह आसता तेन्ना बाजूची सरळ दिका अस्थीर आसा अशें दिसून येता आनी बाजूच्या मेनिस्कस वा आर्टिकुलर पृश्ठभागाचेर कूर्चा जखमी जावंक शकतात.


फ्रॅक्चर आनी डिजनरेटिव्ह ऑस्टियोआर्थ्रोपॅथी तपासपाखातीर वापरतात. वजन घेवपी (उब्या) स्थितींत गुडघ्याचो सांधो फुडलो आनी बाजूक पळोवपाच्या फिल्मांतल्यान हाड, गुडघ्याच्या सांध्याच्या अंतराचें आनी हेर गजालींचें निरिक्षण करूं येता.
सीटी स्कॅन हाडांचो त्रास आनी सूक्ष्म मोडण हांचे निदान करपाक मदत करूं येता. खाशेल्या प्रकारच्या सीटी स्कॅनाक लागून सांध्याक दाह नासलो तरी संधिवाताची अचूक वळख करूं येता.
गुडघ्यांतल्या आनी ताचे भोंवतणी आशिल्ल्या मृदु ऊतक संरचनेच्यो वास्तवीक प्रतिमा तयार करपाखातीर ध्वनी तरंगांचो उपेग करता. अल्ट्रासाऊंडांतल्यान सांध्याच्या किनाऱ्याचेर हाडांचो मास्टॉयड, कूर्चा क्षय, सायनोव्हायटीस, सांध्यांचो स्त्राव, पोप्लिटिया फोसा सुजप, मेनिस्कल उबें जावप अशे रोगजन्य बदल दृश्टीकोन करूं येतात.
ही चांचणी मृदु ऊतकांतल्या जखमांचें निदान करपाक मदत करता, जशे की स्नायुबंध, स्नायुबंध, कूर्चा आनी स्नायू.
प्रयोगशाळेंतल्यो चांचण्योः दोतोराक संसर्ग वा दाह जाल्ल्याचो दुबाव आयल्यार रगताची चांचणी आनी केन्ना केन्नाय आर्थ्रोसेन्टेसिस° ही प्रयोगशाळेंतल्या विश्लेशणाखातीर गुडघ्याच्या सांध्यांतल्यान थोडें द्रव काडून उडोवपाची प्रक्रिया करची पडटा.
स्नायुबंधांतलीं जखमां जशीं फुडली आनी फाटली क्रूसियस स्नायुबंध आनी बाजूची कोलेटरल स्नायुबंध ताण आनी दुकां; मेनिस्कसांतली जखम; पॅटेलर टेंडोनाइटिस आनी दुकां; हाडांचो मोडण आनी हेर.
सांध्यांचो कूर्चा घसघशीत जाल्ल्यान जावपी अस्थिसंधिवात; संधिवात हो रोगप्रतिकार शक्त सांध्यांचेर हल्लो केल्ल्यान जाता; संधिवात हो सांध्यांक परिणाम करपी चड युरिक आम्लांतल्यान स्फटिक तयार जाल्ल्यान जाता.
सांध्यांचो दुखप आनी सुज येवपाक कारणीभूत सायनोव्हायटीस; विस्थापन आनी कूर्चा घसघशीत अशे पॅटेलर समस्या; सांध्यांत घुरी घालपी अर्बुद; दाह इत्यादिक लागून जावपी सूज; दीर्घकाळ वायट मुद्रा; परत परत घर्शणाक लागून गुडघ्याच्या भायल्या भागांत दुखप हाका लागून जावपी iliotibial fascia syndrome.
-विश्रांती घेवप आनी ब्रेकिंग करप
-थंड आनी गरम संपीडन
-वखदां उपचार
-शारिरीक उपचार
-व्यायाम उपचार
-सहायक उपकरणांचो वापर
-आर्थोस्कोपीक शस्त्रक्रिया
-आर्थोप्लास्टी करप
-पारंपारीक चीनी वैजकी (टीसीएम)
-इंजेक्शन उपचार
संपर्क