दूरस्थत्रिज्याभङ्गः शरीररचनाशास्त्रात् शल्यक्रियापर्यन्तं व्यापकव्याख्या

अग्रबाहुभङ्गस्य ७५% भागः दूरस्थत्रिज्याभङ्गः भवति, विशेषतया चिकित्सालये सामान्यः भवति । अस्मिन् लेखे वयं भवतः सन्दर्भार्थं शरीररचनाशास्त्रस्य, वर्गीकरणस्य, उपचाररणनीतयः, दूरस्थत्रिज्याभङ्गस्य शल्यचिकित्सापद्धतीनां च सूचीं संकलितवन्तः।

सारांशं कुरुत

दूरत्रिज्यायाः भङ्गाः कटिभङ्गस्य भागः भवन्ति । कटिभङ्गस्य 'त्रिस्तम्भसिद्धान्तः' रोगात्मकं तन्त्रं अधिकतया व्याख्यातुं शक्नोति, यस्मिन् त्रिज्यालस्तम्भः कटिबन्धस्य स्थिरतां निर्वाहयितुम् महत्त्वपूर्णः भवति

त्रिज्यायाः पृष्ठीयप्रान्तस्य विलोपनभङ्गं विहाय सर्वे दूरत्रिज्याभङ्गाः वस्तुतः अतिविस्तारहिंसायाः कारणेन भवन्ति बाह्यबलैः क्रियमाणे हस्तः भिन्नरूपेण स्थितः भवति, बाह्यबलानाम् प्रभावः भिन्नः भवति ।

1.मोचनहिंसायाः परिणामेण पतने इत्यादिषु न्यून ऊर्जायुक्तेषु चोटेषु पृष्ठीयरूपेण विस्थापिताः अन्तर्- अथवा अतिरिक्त-आर्टिकुलर-भङ्गाः भवितुम् अर्हन्ति ।

2.कतरनीतनावस्य परिणामः हस्ततलपक्षे आर्टिकुलरपृष्ठानां आंशिकविस्थापनं भवितुम् अर्हति अतः अस्थिरता भवति।

3.उच्च ऊर्जायुक्तेषु चोटेषु संपीडनहिंसायाः प्रधानता भवति तथा च अत्यधिकं अक्षीयभारं आर्टिकुलरपृष्ठस्थलस्य अस्थिसंपीडनं जनयति।

4.भङ्गविक्षेपस्य प्राथमिकं तन्त्रं विच्छेदनक्षतिः भवति यत्र विच्छेदितः अस्थिद्रव्यमानः प्रायः स्नायुबन्धस्य अस्थिसंलग्नबिन्दुः भवति

दूरस्थत्रिज्यायाः रेडियोलॉजिकल शरीररचना

1.Anteroposterior films (त्रिज्या ऊंचाई, उल्ना विचलन, उल्ना वरस)

2. पार्श्वचलचित्रम् (हथेलीप्रवणता) .

फर्नाण्डिज वर्गीकरण

प्रथम प्रकार मेटाफिसियल फ्लेक्सन फ्रैक्चर

द्वितीयप्रकारः आर्टिकुलर तथा कतरनी फ्रैक्चर

आर्टिकुलर पृष्ठ के तृतीय प्रकार संपीड़न भंग

त्रिज्या कटिबन्धस्य चतुर्थ प्रकारः विच्छेदनभङ्गः, विक्षेपः

पंचम प्रकार मिश्रित भंग (उच्च ऊर्जा विच्छेदन भंग)

शल्यक्रियायाः संकेताः

अधिकांशं दूरस्थत्रिज्याभङ्गं बन्दनिवृत्तेः अनन्तरं ब्रेकिंग् इत्यनेन चिकित्सितं भवति, दुर्भाग्येन एतेषु बहवः भङ्गाः विस्थापिताः भविष्यन्ति अथवा न्यूनीकरणं दुर्बलपरिणामेन स्वीकार्यं न भविष्यति

LaFontaine et al इत्यनेन पञ्च अस्थिरकारकाः चिह्निताः आसन् ।

1 प्रारम्भिक पृष्ठीय कोण > 20° (हथेली झुकाव);

२ पृष्ठीय एपिफिसिसस्य न्यूनीकृतभङ्गः;

३ सन्धिमध्ये भङ्गः;

4 सम्बद्ध उल्ना भंग;

5 रोगी आयुः > 60 वर्षाणि।

उपचारस्य मार्गदर्शनार्थं निश्चिताः मानकाः वा मार्गदर्शिकाः वा नास्ति, तथा च प्रारम्भिक-चोट-लक्षणं, पुनः-स्थापनानन्तरं मापनं, रोगी-वयोः, अस्थि-गुणवत्ता, रोगी-आवश्यकता, वांछित-परिणामाः च इत्यादीनां बहूनां कारकानाम् अवलोकनेन उपचार-योजनाः क्रियन्ते

शङ्कितस्थिरतायुक्तानां भङ्गानाम् निमीलितनिवृत्त्यर्थं तदा निकटतया अनुवर्तनं अनुशंसितम् । इदं महत्त्वपूर्णं यत् यदि न्यूनीकरणानन्तरं क्ष-किरणस्य श्रृङ्खला अस्थिरतां विस्थापनं वा सूचयति तर्हि उपचारे परिवर्तनं आवश्यकं भवितुम् अर्हति यदि भङ्गः सम्भाव्यतया अस्थिरः भवति तर्हि रेडियोग्राफं गृहीत्वा मूल्याङ्कनं कर्तव्यं यावत् भङ्गः स्वस्थः स्थिरः च न भवति ।

रूढ़िवादी उपचार

स्थिरभङ्गं सफलतया बन्द-विस्थापनं कृत्वा ब्रेकिंग् इत्यनेन, प्रारम्भे स्प्लिण्टिङ्ग् इत्यनेन, अनन्तरं ट्यूबलर-कास्ट् इत्यनेन च, ३ सप्ताहपर्यन्तं साप्ताहिक-रेडियोग्राफ् इत्यनेन उपचारः कर्तुं शक्यते

यदि त्रिज्यादीर्घतायां, हस्ततलप्रवणतायां, उल्नाविचलेन वा महत्त्वपूर्णपरिवर्तनं भवति तर्हि शल्यचिकित्सायाः विचारः करणीयः ।

दुर्बल-अल्प-माङ्ग-रोगिषु प्रायः शल्यक्रिया सूचिते अपि बन्द-चिकित्सा समीचीना भवति ।

बन्द रीसेट् चर्मद्वारा सुई निश्चयः

मेटाफिजियल-अस्थिरतायुक्तेषु दूरस्थत्रिज्याभङ्गेषु अथवा सरल-अन्तर्-आर्टिकुलर-भङ्गयोः तदनन्तरं चर्म-पिनिंग्, निश्चयः च बन्द-कमीकरणं उपयोगी भवति

प्रथमं सोपानं शारीरिकपुनर्स्थापनम् अस्ति, ततः ग्रामपिनैः सह स्थिरीकरणं प्रदत्तं भवति । प्रायः प्रथमः पिनः रेडियल स्टाइलोइड् तः डायफिसिस् इत्यस्य मध्यवर्ती रेडियल मेटाफिसिस् यावत् गच्छति ।

समकोण-पार्श्व-स्थानयोः पर्याप्तं स्थिर-पुनर्स्थापनं प्रदातुं न्यूनातिन्यूनं २ पिनस्य उपयोगः भवति, इष्टे च चन्द्र-पक्षस्य पिन-करणं कर्तुं शक्यते

इन्ट्राफ्रैक्चर पिनिंग् (कपन्जी तकनीक) पृष्ठीयसमर्थनं प्रदाति । घूर्णनं नियन्त्रयितुं पिन-प्रकोपं न्यूनीकर्तुं च पटल-मध्ये शल्यक्रियापश्चात् स्थिरीकरणं २ सप्ताहान् यावत् प्रयोज्यते, तदनन्तरं तस्य स्थाने मृदु-अग्रभुज-कास्ट्-करणं कर्तुं शक्यते

बन्द-प्रतिस्थापन बाह्य निश्चय कोष्ठक निश्चय

विशिष्टदूरत्रिज्याभङ्गयोः प्रारम्भिक-अथवा सहायक-उपचाराय बाह्य-निश्चय-कङ्कणाः उपयोगिनो भवन्ति ।

बाह्यस्थिरकं अग्रभुजस्नायुसमूहानां संकोचनकाले दूरत्रिज्यायां कार्यं कुर्वन्तं अक्षीयतनावं निष्प्रभावी करोति । निश्चयः कटिबन्धस्य पारं भवति वा न वा, अतिरिक्तं निश्चयः वा योजितः भवति ।

समानान्तरकर्षणं हस्ततलप्रवणतां पूर्णतया न पुनः स्थापयति, परन्तु तटस्थस्थानं स्वीकार्यम् । शल्यक्रियायाः अनन्तरं कटिबन्धं नलीरूपे कास्ट्-मध्ये १० दिवसपर्यन्तं यावत् वेदना, शोफः च न शाम्यति तावत् यावत् ब्रेसिड् भवति ।

चीरेण पुनः स्थाननिर्धारणेन च प्लेट् निश्चयः

1、दूरस्थत्रिज्याभङ्गस्य पृष्ठीयप्लेटस्य आन्तरिकनिर्धारणम्

लिस्टरस्य नोडस्य पार्श्वे सीधाः चीरः क्रियते, यत्र दूरस्थः अन्तः रेडियल कार्पलसन्धिरेखां लङ्घ्य द्वितीयस्य मेटाकार्पल् कटिबन्धसन्धिस्य आधारस्य १ से.मी. समीपस्थः अन्तः त्रिज्याकाण्डेन सह ३ तः ४ से.मी.पर्यन्तं विस्तृतः भवति, तृतीयविस्तारकान्तरस्य आधारेण मध्यस्तम्भं उजागरयति

2、दूरस्थ त्रिज्या भंग के हथेली प्लेट आन्तरिक निश्चय

रेडियल कार्पल फ्लेक्सर टेण्डन् इत्यस्य पार्श्वे दीर्घवृत्तीयः चीरः क्रियते, यत्र रेडियल कार्पल फ्लेक्सर टेण्डन् इत्यस्य गहने पृष्ठे स्थितः बुनियन फ्लेक्सर टेण्डन् भवति, यः पूर्ववर्ती रोटेटर एनी मांसपेशीं उजागरयितुं उल्नार्रूपेण निवृत्तः भवति, तथा च एण्टीरियल रोटेटर एनि मांसपेशी त्रिज्यापक्षस्य आरम्भे विच्छिन्ना भवति तथा च दूरस्थं अन्तं उजागरयितुं उल्नार्ली निवृत्तं भवति त्रिज्या ।

प्रकरण 1

प्रकरण २

प्रकरण 3

3. दूरस्थत्रिज्याभङ्गस्य कर्षणप्लेटनिर्धारणम्

- तृतीय-मेटाकार्पल-काण्डस्य पृष्ठीयरूपेण ४-से.मी.दीर्घ्य-चीराकरणं क्रियते, तथा च मध्य-अङ्गुलीयाः विस्तारक-कण्डरा संकुचितं कृत्वा तृतीय-मेटाकार्पल्-उद्घाटनं भवति

- द्वितीयः ४-से.मी.-छेदः न्यूनातिन्यूनम् ४ से.मी.पृष्ठीयत्रिज्यायाः कृते क्रियते;

- विस्तारकहल्लुसिस् लॉन्गस् कण्डराम् उजागरयितुं लिस्टरस्य नोड् इत्यत्र तृतीयः २-से.मी.पृष्ठीयः चीरः क्रियते ।

दूरस्थचीरात् कर्षणफलकं विस्तारककण्डरा (चतुर्थपृष्ठीयविभागः), सन्धिकॅप्सूलस्य, पेरिओस्टियमस्य च मध्ये विमानस्य समीपस्थरूपेण प्रविष्टा भवति आवश्यकतानुसारं विस्तारककण्डरा चालयितुं शक्यते ।

4. TriMed प्रणाल्याः आधारेण दूरस्थत्रिज्यायाः क्षुद्रभङ्गानाम् व्यक्तिगतनिर्धारणम्